Badania sugerują, że szympansy żyjące na sawannach celowo przekazują wiedzę innym
Fotopułapka ustawiona w rezerwacie Dindefelo w Senegalu zarejestrowała młodą szympansicę, która obserwowała matkę używającą patyka do łowienia mrówek z gniazda. Młoda w pewnym momencie oddaliła się, więc matka odłożyła patyk, przyprowadziła córkę, a ta wzięła patyk i zaczęła łowić mrówki. Matka czujnie obserwowała córkę przy tej czynności. Badacze zauważają, że matka zmieniła zachowanie w sposób, który umożliwiał córce skorzystanie z narzędzia.
Andreu Sánchez-Megías z Uniwersytetu w Barcelonie i Jane Goodall Institute oraz jego zespół opisali na łamach Frontiers in Psychology wyniki swoich badań, w ramach których zgromadzili ponad 15 godzin nagrań używania narzędzi przez szympansy oraz 33 przypadki przekazywania narzędzi. Do przekazywania dochodziło głównie między matkami a ich potomstwem.
Badacze obserwowali zarówno przypadki używania narzędzi, jak patyków do łowienia mrówek, czy proto-narzędzi – na przykład kamieni, o które szympansy rozbijają orzechy. Ich badania wskazują, że przekazywanie narzędzi może pełnić u szympansów rolę celowego nauczania, kulturowego – a nie instynktownego – nabywania umiejętności.
Każda z obserwowanych czynności wymaga praktyki. Nie wystarczy dostęp do pokarmu. Trzeba też wykonać odpowiednią sekwencję ruchów. Młody szympans może próbować samodzielnie, ale obecność doświadczonego osobnika stwarza dodatkowe możliwości. Może go obserwować, przejąć sprawdzone narzędzie i natychmiast zacząć ćwiczyć.
Większość sytuacji nie była tak widowiskowa, jak opisana na początku. Często szympans podnosił narzędzie porzucone przez inną małpę. W kilkunastu przypadkach przejmował patyk od właściciela, który na to pozwalał. Zdarzały się też kradzieże i próby odebrania narzędzia siłą. Raz, w opisanym na wstępie przypadku, odnotowano przekazanie narzędzia zainicjowane przez właściciela.
To ważna wskazówka. Pokazuje, że okazja do nauki może powstać z inicjatywy młodszego i tolerancji starszego. Nie zawsze potrzebna jest wyraźna zachęta. Pozwolenie na zabranie patyka daje mniej doświadczonemu zwierzęciu dostęp do przedmiotu, z którym może od razu działać.
Na podstawie zebranych materiałów naukowcy doszli do wniosku, że między szympansami mają miejsce przypadki nauczania. Zachowania takie można rozpoznać na podstawie funkcji. Doświadczony osobnik zmienia zachowanie w obecności mniej doświadczonego, ponosi koszty lub nie uzyskuje korzyści, a drugi osobnik łatwiej się dzięki temu uczy. Takie podejście pozwala badać nauczanie bez zakładania, że zwierzę świadomie tworzy „plan lekcji”.
W innym przypadku zaobserwowano, jak samica przyniosła na skalną platformę trzy owoce baobabu. Jej młody syn próbował rozbić jeden z nich, ale uderzał zbyt słabo. W pobliżu pojawił się starszy młodociany samiec. Początkowo uderzał dłońmi i stopami o skałę w synchronii z ruchami malucha próbującego rozbić owoc. Następnie chwycił owoc, który mały trzymał i wspólnie z nim wykonał ruch przypominający rozbijanie. Następnie starszy samiec sam otworzył owoc, a młodszy przyglądał mu się i zjadł odłamany kawałek. Później wrócił do prób rozbicia kolejnego owocu.
Scena przypomina starsze dziecko pomagające młodszemu. Badacze nie wykluczają jednak innych wyjaśnień: zabawy, reagowania na ruchy malca czy próby odebrania mu owocu. Ostatecznie starszy zdobył pożywienie też dla siebie. Jego intencje pozostają więc niepewne, chociaż młodszy niewątpliwie znalazł się w sytuacji, która umożliwiała obserwowanie skutecznego działania.
Z badaniami można zapoznać się w artykule Savanna chimpanzee tool and fruit transfers facilitate the transmission of technological behaviours at Dindefelo, Senegal.
Komentarze (0)