https://kopalniawiedzy.pl Ciekawe informacje z wielu dziedzin nauki pl kontakt@kopalniawiedzy.pl (KopalniaWiedzy) Pod naszymi stopami rozciąga się struktura o rozmiarach trudnych do wyobrażenia: sieć mikoryzowych grzybni o łącznej długości około 110 biliardów kilometrów – to dystans 735 milionów razy większy niż odległość Ziemi od Słońca. O rozmiarach tej niezwykłej sieci poinformował na łamach Science międzynarodowy zespół naukowców, w tym badaczy z Vrije Universiteit, Jet Propulsion Laboratory, Society for the Protection of Underground Networks (SPUN) i instytutu AMOLF w Amsterdamie. W jego skład wchodzili, między innymi, Justin D. Stewart, Corentin Bisot, Rachel I. M. Cargill, Stuart West oraz E. Toby Kiers. https://kopalniawiedzy.pl/grzybnia-mykoryza-arbuskularna-siec-strzepki,38712 https://kopalniawiedzy.pl/grzybnia-mykoryza-arbuskularna-siec-strzepki,38712 Nauki przyrodnicze Mon, 15 Jun 2026 11:20:17 +0200 Porzucone przez rybaków sieci zabijają olbrzymią liczbę zwierząt, w tym należących do gatunków chronionych. Z ich powodu w męczarniach giną żółwie, ssaki morskie i duże ryby. Niedawno Healthy Seas, Ghost Diving i SDSS: The Society for Documentation of Submerged Sites zorganizowały misję, której celem było usuwanie takich sieci z Morza Śródziemnego. https://kopalniawiedzy.pl/Morze-Srodziemne-zarlacz-bialy-sieci,38711 https://kopalniawiedzy.pl/Morze-Srodziemne-zarlacz-bialy-sieci,38711 Nauki przyrodnicze Fri, 12 Jun 2026 13:51:06 +0200 Naukowcy z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii (UNSW) w Sydney pokazali, że espresso można zrobić bez gorącej wody i bez utraty smaku. Tradycyjne espresso wymaga wody o temperaturze 90-95 stopni i ciśnienia ok. 9 barów. Zespół dr. Francisco Trujillo zastąpił je ultradźwiękami o częstotliwości 42,6 kHz. https://kopalniawiedzy.pl/espresso-ultradzwieki,38710 https://kopalniawiedzy.pl/espresso-ultradzwieki,38710 Ciekawostki Fri, 12 Jun 2026 12:49:06 +0200 Na odludnym wybrzeżu hrabstwa Sutherland w północno-zachodniej Szkocji, nad jeziorem Loch Borralie, odkryto przed laty niewielki kamienny kopiec (cairn) skrywający szczątki dwóch osób. Najnowsza analiza tych pochówków – której wyniki opublikowano w czasopiśmie Antiquity – ujawniła zaskakująco złożoną historię, która sięga setek kilometrów i wielu pokoleń. https://kopalniawiedzy.pl/Szkocja-pochowek-epoka-zelaza-tradycja-funeralna,38709 https://kopalniawiedzy.pl/Szkocja-pochowek-epoka-zelaza-tradycja-funeralna,38709 Humanistyka Fri, 12 Jun 2026 11:55:57 +0200 W 2023 roku 31 krajów OECD, w tym Polska, przeprowadziło nowy cykl Programu Międzynarodowej Oceny Kompetencji Dorosłych – PIAAC. To największe na świecie badanie tego typu, mierzące trzy kluczowe umiejętności dorosłych: rozumienie tekstu, rozumowanie matematyczne oraz rozwiązywanie problemów. Wyniki, opublikowane na podstawie danych zebranych w latach 2022–2023, dostarczają wiedzy o tym, jak dorośli radzą sobie z podstawowymi wyzwaniami informacyjnymi i poznawczymi we współczesnym świecie. Polska nie wypada na tym tle dobrze. https://kopalniawiedzy.pl/Polska-PIAAC-2023-kompetencje-dorosli,38707 https://kopalniawiedzy.pl/Polska-PIAAC-2023-kompetencje-dorosli,38707 Ciekawostki Thu, 11 Jun 2026 16:49:47 +0200 W marcu 2023 roku zespół naukowy – na którego czele stali Xiaotong Peng, Peng Zhou, Mengran Du z Chińskiej Akademii Nauk oraz Giovanni Bianucci z Uniwersytetu w Pizie – prowadził badania Strefy z pokładu statku R/V Tansuoyihao. Naukowcy wykorzystywali głębinowy pojazd załogowy Fendouzhe. Podczas jednego z pierwszych nurkowań, na głębokości 7002 metrów, uczeni natknęli się na coś nieoczekiwanego – skamieniałe kości waleni, częściowo przykryte osadami i pokryte czarnymi tlenkami żelaza i manganu. To był dopiero początek. https://kopalniawiedzy.pl/cmentarzysko-walen-ocean-dno-Strefa-Diamantiny,38706 https://kopalniawiedzy.pl/cmentarzysko-walen-ocean-dno-Strefa-Diamantiny,38706 Nauki przyrodnicze Thu, 11 Jun 2026 12:52:03 +0200 Mimo że termin „antropocen" – oznaczający epokę geologiczną zdominowaną przez człowieka – nie został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Komisję Stratygraficzną, naukowcy z Poczdamskiego Instytutu Badań nad Skutkami Klimatu uważają, że w takiej epoce właśnie się znajdujemy. Johan Rockström, Maria A. Martin, Stefan Rahmstorf i inni opublikowali w czasopiśmie Earth's Future analizę, która każe spojrzeć na zmiany klimatu w zupełnie innej skali. Nie chodzi o to, co stanie się do 2100 roku. Chodzi o kolejne tysiąclecia. https://kopalniawiedzy.pl/Ziemia-globalne-ocieplenie-zmiania-klimatu-antropocen,38705 https://kopalniawiedzy.pl/Ziemia-globalne-ocieplenie-zmiania-klimatu-antropocen,38705 Nauki przyrodnicze Thu, 11 Jun 2026 09:54:23 +0200 Diagnozowanie nowotworów ośrodkowego układu nerwowego to jedno z najtrudniejszych wyzwań onkologii. Guzy mózgu i rdzenia kręgowego tworzą dziesiątki różnych podtypów molekularnych, a ich precyzyjna identyfikacja wymaga zaawansowanych badań genetycznych, w tym profilowania metylacji DNA. To kosztowne badanie wymagające specjalistycznego sprzętu może trwać nawet dwa tygodnie. Tymczasem opóźnienie diagnozy oznacza opóźnienie leczenia. https://kopalniawiedzy.pl/guz-mozgu-nowotwor-choroba-Hetairos-sztuczna-inteligencja,38704 https://kopalniawiedzy.pl/guz-mozgu-nowotwor-choroba-Hetairos-sztuczna-inteligencja,38704 Technologia Wed, 10 Jun 2026 16:33:59 +0200 Latem 2022 roku archeolodzy pracujący na stanowisku Vráble-Veľké Lehemby w południowo-zachodniej Słowacji natrafili na niezwykłe znalezisko. Na dnie rowu otaczającego neolityczną osadę sprzed siedmiu tysięcy lat leżały szczątki dziesiątków ludzi. Niemal wszystkie pozbawione były głów. https://kopalniawiedzy.pl/Slowacja-neolit-szkielet-glowa,38703 https://kopalniawiedzy.pl/Slowacja-neolit-szkielet-glowa,38703 Humanistyka Wed, 10 Jun 2026 11:49:57 +0200 W Journal of Studies on Alcohol and Drugs ukazało się jedno z najbardziej kompleksowych badań dotyczących wpływu alkoholu na zdrowie populacji amerykańskiej. Zostało przeprowadzone przez ponad trzydziestu badaczy z wiodących instytucji naukowych, w tym z Columbia University, University of California, Mayo Clinic, University College London czy Harvard Medical School. Dostarcza ono precyzyjnych szacunków ryzyka zgonu powodowanego przez spożycie alkoholu z uwzględnieniem płci, wieku i poziomu konsumpcji. https://kopalniawiedzy.pl/alkohol-spozycie-dawka-zdrowie-zgon-smierc-ryzyko,38702 https://kopalniawiedzy.pl/alkohol-spozycie-dawka-zdrowie-zgon-smierc-ryzyko,38702 Zdrowie/uroda Wed, 10 Jun 2026 08:52:22 +0200 Myszy, szczury, makaki i ludzie starzeją się w zaskakująco podobny sposób. Na łamach Nature ukazały się wyniki niezwykle interesujących badań, z których wynika, że możliwe jest bardzo precyzyjne określenie wieku biologicznego komórki oraz obliczenie przewidywanego czasu śmierci. https://kopalniawiedzy.pl/czlowiek-szczur-mysz-makak-krabozerny-starzenie-sie-transkryptom,38701 https://kopalniawiedzy.pl/czlowiek-szczur-mysz-makak-krabozerny-starzenie-sie-transkryptom,38701 Nauki przyrodnicze Tue, 09 Jun 2026 12:02:55 +0200 Lądolód pokrywa ponad 99% Antarktydy, ukrywając podłoże skalne przed bezpośrednią obserwacją. Dopiero nowoczesne techniki – przede wszystkim radarowy pomiar grubości lodu – pozwoliły w ostatnich latach na mapowanie podlodowej topografii z rosnącą dokładnością. Gdy naukowcy przyjrzeli się uważnie obrazowi dna pod lodem Antarktydy Wschodniej, dostrzegli coś zaskakującego: rozległy sektor kontynentu, rozciągający się od Zatoki Prydza po Góry Transantarktyczne i od wybrzeża aż po 85° szerokości geograficznej południowej, kryje kilkadziesiąt ułożonych promieniście podłużnych kotlin. https://kopalniawiedzy.pl/Antarktyda-doliny-Gondwana-podloze-lodowce,38700 https://kopalniawiedzy.pl/Antarktyda-doliny-Gondwana-podloze-lodowce,38700 Nauki przyrodnicze Tue, 09 Jun 2026 10:46:07 +0200 W 1990 roku u wybrzeży hiszpańskiego miasta Benicarló w Walencji rybacy wydobyli dwie duże bryły żelaza pozlepianego przez korozję i morskie osady. Bryły składały się z 43 żelaznych hełmów. Zostały znalezione na głębokości około 6 metrów na znanym stanowisku archeologicznym Piedras de la Barbada, gdzie wcześniej odkryto amfory, rzymskie kotwice, hełmy z brązu – w tym celtyckie/rzymskie hełmy typu Monetfortino z czasów wojen punickich oraz fragment hełmu chalcydyjskiego (IV/III wiek p.n.e.). Nowo odkryte hełmy uznano więc za pochodzące ze starożytności. Jednak obecne badania – przeprowadzone przez włosko-hiszpański zespół – dowodzą, że hełmy są o setki lat młodsze, niż przypuszczano. https://kopalniawiedzy.pl/helm-starozytnosc-Hiszpania,38699 https://kopalniawiedzy.pl/helm-starozytnosc-Hiszpania,38699 Humanistyka Mon, 08 Jun 2026 13:52:52 +0200 Astronomowie po raz pierwszy zmierzyli masę nieaktywnej czarnej dziury w odległym zakątku Wszechświata. I zrobili to z zaskakującą precyzją. Obiekt w galaktyce MRG-M0138 okazał się kolosem o masie 6 miliardów mas Słońca, obserwowanym w epoce, gdy Wszechświat miał zaledwie 3 miliardy lat, czyli około jednej czwartej swojego obecnego wieku. To najbardziej odległa nieaktywna czarna dziura, której masę zmierzono. Poprzednia rekordzistka znajdowała się 15-krotnie bliżej. https://kopalniawiedzy.pl/Teleskop-Webba-czarna-dziura-masa,38698 https://kopalniawiedzy.pl/Teleskop-Webba-czarna-dziura-masa,38698 Astronomia/fizyka Mon, 08 Jun 2026 11:42:30 +0200 SpaceShield Hack to 24-godzinny hackathon, który zgromadził uczestników z całej Polski oraz Europy. Wydarzenie koncentrowało się na tworzeniu innowacyjnych rozwiązań odpowiadających na aktualne wyzwania technologiczne i społeczne – szczególnie w obszarach bezpieczeństwa, sektora kosmicznego oraz nowoczesnych technologii. https://kopalniawiedzy.pl/SpaceShield-Hack-2026-laureaci,38696 https://kopalniawiedzy.pl/SpaceShield-Hack-2026-laureaci,38696 Technologia Sun, 07 Jun 2026 19:07:55 +0200 Przed trzema laty dowiedzieliśmy się, że „Ołtarz" ze Stonehenge jest odmienny od pozostałych głazów tworzących słynny zabytek. To zaś oznaczało, że pochodzi z innego źródła. Głazy tworzące krąg zewnętrzny Stonehenge to piaskowiec, sarsen, pochodzący z lokalnego źródła oddalonego od budowli o ponad 20 kilometrów. Natomiast błękitne kamienie przywieziono z zachodniej Walii, z miejsca oddalonego o 225 kilometrów od Stonehenge. Przez setki lat „Ołtarz" był identyfikowany z błękitnymi kamieniami i ich pochodzeniem. Od niedawna wiemy, że pochodzi on z Basenu Orkadzkiego (Orcadian Basin) położonego o 700 kilometrów na północ. Jak 6-tonowy głaz o długości 5 metrów przebył taką drogę i posłużył do budowy Stonehenge? https://kopalniawiedzy.pl/Stonehenge-oltarz-podroz-glaz-lodowiec,38695 https://kopalniawiedzy.pl/Stonehenge-oltarz-podroz-glaz-lodowiec,38695 Humanistyka Fri, 05 Jun 2026 14:09:25 +0200 Latem 2014 roku w środkowej Szwecji maszyna leśna spowodowała największy od ponad dwustu lat pożar lasu w Skandynawii. W ciągu zaledwie kilkunastu dni ogień strawił ponad 13 000 hektarów borealnego lasu iglastego w okolicach Västmanland. Zginęły miliony drzew, a krajobraz zmienił się nie do poznania. Jednak to, co dla wielu wyglądało jak ekologiczna katastrofa, stało się okazją, by zbadać, jak ptaki reagują na wielki pożar i co decyduje o tym, czy las zdoła odtworzyć swoją przyrodniczą wartość. https://kopalniawiedzy.pl/pozar-las-Szwecja-ptaki-badania,38694 https://kopalniawiedzy.pl/pozar-las-Szwecja-ptaki-badania,38694 Nauki przyrodnicze Fri, 05 Jun 2026 12:18:41 +0200 Kiedy nasi przodkowie po raz pierwszy zaczęli kontrolować ogień? To jedno z najważniejszych pytań w badaniach nad ewolucją człowieka. Badania opublikowane właśnie w PLOS One pokazują, że stało się to znacznie wcześniej, niż dotychczas sądzono. Być może nawet o setki tysięcy lat wcześniej. https://kopalniawiedzy.pl/Jaskinia-Wonderwerk-ogien-czlowiek-Homo-erectus,38693 https://kopalniawiedzy.pl/Jaskinia-Wonderwerk-ogien-czlowiek-Homo-erectus,38693 Humanistyka Fri, 05 Jun 2026 09:21:58 +0200 Naukowcy od dekad zastanawiali się, w jaki sposób gołąb pocztowy odnajduje drogę, gdy nie widzi słońca czy znajomych elementów krajobrazu. Na łamach Science ukazał się właśnie artykuł, w którym zespół naukowy z Niemiec, Danii i Australii – na jego czele stała Clivia Lisowski w Uniwersytetu w Bonn, Christian Kurts z Uniwersytetu w Melbourne oraz Martin Wikelski z Uniwersytetu w Konstancji – daje zaskakującą odpowiedź na to pytanie. Ich zdaniem kluczową rolę odgrywają komórki układu odpornościowego znajdujące się w wątrobie. https://kopalniawiedzy.pl/golab-nawigacja-watroba-makrofagi,38692 https://kopalniawiedzy.pl/golab-nawigacja-watroba-makrofagi,38692 Nauki przyrodnicze Thu, 04 Jun 2026 08:44:29 +0200 Wiosną 2026 roku archeolodzy z Uniwersytetu Salento, Uniwersytetu Państwowego w Termez i Instytutu Archeologicznego w Samarkandzie pracujący na stanowisku Dżarkutan w Uzbekistanie natknęli się na podwójny grób dzieci. Złożono w nim trzy- i pięciolatka. Na czaszce starszego z nich widniały wyraźne ślady trepanacji. Ktoś cztery tysiące lat temu wziął narzędzie z kamienia lub kości i celowo otworzył głowę małemu dziecku. I najpewniej zrobił to z pełną premedytacją, jako zabieg leczniczy. Mamy tutaj do czynienia z najstarszą trepanacją znaną z terenu Azji Środkowej. https://kopalniawiedzy.pl/Dzarkutan-Cywilizacja-Oksus-trepanacja-dziecko,38691 https://kopalniawiedzy.pl/Dzarkutan-Cywilizacja-Oksus-trepanacja-dziecko,38691 Humanistyka Wed, 03 Jun 2026 13:22:23 +0200 Paraliż po urazie rdzenia kręgowego to wyrok dewastujący całe życie. Nerwy w rdzeniu kręgowym niemal nigdy nie regenerują się samoistnie, a blizny skutecznie blokują odrastanie włókien nerwowych. Naukowcy z ETH Zurich i Uniwersytetu w Zurychu zaproponowali rozwiązanie, które jeszcze niedawno brzmiałoby jak science fiction: mikroskopijne roboty zbudowane z żywych komórek i magnetycznych nanocząstek, sterowane z zewnątrz polem magnetycznym. https://kopalniawiedzy.pl/rdzen-kregowy-uszkodzenie-paraliz-mikrorobot,38690 https://kopalniawiedzy.pl/rdzen-kregowy-uszkodzenie-paraliz-mikrorobot,38690 Medycyna Wed, 03 Jun 2026 10:43:23 +0200 Po latach prób naukowcom udało się w końcu zmierzyć natężenie pól magnetycznych egzoplanet. Autorzy przełomowych badań poinformowali, że pomiarów dokonali dzięki obserwacjom wiatrów wiejących w atmosferach badanych planet. Artykuł ukazał się na łamach Nature Astronomy. https://kopalniawiedzy.pl/goracy-jowisz-pole-magnetyczne-egzoplaneta-wiatr,38688 https://kopalniawiedzy.pl/goracy-jowisz-pole-magnetyczne-egzoplaneta-wiatr,38688 Astronomia/fizyka Tue, 02 Jun 2026 12:43:45 +0200 Samolot badawczy X-59, opracowany przez NASA w ramach programu Quesst, przygotowuje się do jednego z najważniejszych etapów swojej misji. Już w najbliższych tygodniach maszyna po raz pierwszy przekroczy prędkość dźwięku. Nie chodzi jednak wyłącznie o kolejny rekord lotniczy. Celem projektu jest rozwiązanie problemu, który od dekad ogranicza rozwój lotnictwa naddźwiękowego – głośnego gromu dźwiękowego. https://kopalniawiedzy.pl/X-59-NASA-samolot-pasazerski-lot-naddzwiekowy,38687 https://kopalniawiedzy.pl/X-59-NASA-samolot-pasazerski-lot-naddzwiekowy,38687 Technologia Tue, 02 Jun 2026 10:05:40 +0200 Barceloński klasztor Santa Maria de Pedralbes świętuje w tym roku siedemsetlecie istnienia. Z tej okazji naukowcy postanowili zajrzeć do wnętrza ośmiu XIV-wiecznych grobowców. To, co tam odkryli wywróciło do góry nogami wiele z tego, co historycy sądzili, że wiedzą o tym miejscu. https://kopalniawiedzy.pl/Santa-Maria-de-Pedralbes-Elisenda-de-Montcada-krolowa-klasztor-pochowek,38685 https://kopalniawiedzy.pl/Santa-Maria-de-Pedralbes-Elisenda-de-Montcada-krolowa-klasztor-pochowek,38685 Humanistyka Mon, 01 Jun 2026 14:43:05 +0200 W trakcie prac ziemnych poprzedzających budowę nowej siedziby władz miejskich w Paderborn natrafiono na wyjątkowo dobrze zachowany notatnik z XIII lub XIV wieku. Znalezisko wydobyto ze średniowiecznej latryny i właśnie temu miejscu zawdzięcza ono dobry stan zachowania. Wilgotne, pozbawione dostępu powietrza środowisko było idealnym konserwatorem materii organicznej. Przez 700–800 lat chroniło drewno, wosk i skórę przed rozkładem. https://kopalniawiedzy.pl/Paderborn-latryna-notatnik-sredniowiecze,38684 https://kopalniawiedzy.pl/Paderborn-latryna-notatnik-sredniowiecze,38684 Humanistyka Mon, 01 Jun 2026 11:35:26 +0200