https://kopalniawiedzy.pl Ciekawe informacje z wielu dziedzin nauki pl kontakt@kopalniawiedzy.pl (KopalniaWiedzy) Jak zmiany masy ciała pomiędzy 17 a 60 rokiem życia są powiązane z ryzykiem zgonu na różne choroby? Naukowcy z Uniwersytetu w Lund, którzy szukali odpowiedzi na tak postawione pytanie, przyjrzeli się ponad 600 000 osób i zauważyli, że największe ryzyko niesie ze sobą przybranie na wadze we wczesnej dorosłości. Osoby, u których wskaźnik BMI sięgnął 30 pomiędzy 17 a 29 rokiem życia, były narażone na o 70% większe ryzyko zgonu, niż osoby, których BMI nie osiągnęło tej wartości do 60. roku życia. https://kopalniawiedzy.pl/otylosc-masa-ciala-wiek-doroslosc-zdrowie-zgon-ryzyko-zgonu,38569 https://kopalniawiedzy.pl/otylosc-masa-ciala-wiek-doroslosc-zdrowie-zgon-ryzyko-zgonu,38569 Zdrowie/uroda Tue, 14 Apr 2026 13:21:46 +0200 Wokół młodej gwiazdy WISPIT 2 odkryto dwie formujące się dopiero planety. To rzadki przypadek, gdy naukowcy mogą obserwować planety w trakcie tworzenia się i jeszcze rzadszy, gdy do dyspozycji mają od razu dwa takie obiekty. WISPIT 2 znajduje się w Gwiazdozbiorze Orła, w odległości około 437 lat świetlnych od Ziemi. To bardzo młoda gwiazda, liczy sobie zaledwie 5 milionów lat, a gdy ją odkryto, udało się bezpośrednio zobrazować otaczający ją dysk protoplanetarny. https://kopalniawiedzy.pl/WISPIT-2-protoplaneta-gwiazda-dysk-protoplanetarny,38568 https://kopalniawiedzy.pl/WISPIT-2-protoplaneta-gwiazda-dysk-protoplanetarny,38568 Astronomia/fizyka Tue, 14 Apr 2026 10:20:15 +0200 Po przeanalizowaniu danych dotyczących ponad 400 000 osób, naukowcy z Uniwersytetu Fudan doszli do wniosku, że picie umiarkowanych ilości kawy – dwóch lub trzech filiżanek dziennie – jest powiązane z mniejszym ryzykiem wystąpienia lęków i depresji. Ochronne działanie kawy było bardziej widoczne u mężczyzn niż u kobiet. https://kopalniawiedzy.pl/kawa-zdrowie-psychiczne-niepokoj-lek-stres,38567 https://kopalniawiedzy.pl/kawa-zdrowie-psychiczne-niepokoj-lek-stres,38567 Psychologia Mon, 13 Apr 2026 15:25:08 +0200 Fizycy z Czech, Chin, USA i Niemiec zbudowali urządzenie, które może zmienić oblicze badań nad antymaterią. Nowa pułapka jonowa stworzona przez naukowców z Uniwersytetu Karola w Pradze, Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji, Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Północno-Wschodniego Uniwersytetu Pedagogicznego w Changchun jest w stanie uwięzić cząstki o znacząco różnych charakterystykach i może – przynajmniej teoretycznie – przechowywać różne cząstki w tym samym czasie. Twórcy pułapki opublikowali na łamach Physical Review A artykuł, w którym stwierdzają, że może ona posłużyć do syntetyzowania antywodoru. https://kopalniawiedzy.pl/antymateria-pulapka-CERN-antywodor,38566 https://kopalniawiedzy.pl/antymateria-pulapka-CERN-antywodor,38566 Astronomia/fizyka Mon, 13 Apr 2026 13:40:37 +0200 Tak wygląda łechtaczka. A dokładniej jej nerw grzbietowy (żółty), ciała jamiste (zielone), sieć żylna (niebieski), ciało gąbczaste (purpurowo-różowy) oraz żołądź (przezroczysty szary). Będziecie zaskoczeni – sam się bardzo zdziwiłem – że dopiero teraz opisano szczegółową anatomię układu nerwowego łechtaczki. A pomógł w tym synchrotron. https://kopalniawiedzy.pl/lechtaczka-uklad-nerwowy,38564 https://kopalniawiedzy.pl/lechtaczka-uklad-nerwowy,38564 Medycyna Sat, 11 Apr 2026 17:09:37 +0200 Niemal sześć tysięcy lat temu, w pierwszej połowie czwartego tysiąclecia przed naszą erą, neolityczne społeczności południowej Iberii wzniosły dolmen Menga — jeden z najbardziej imponujących megalitycznych grobowców w Europie. Jego historia jednak nie zakończyła się w prehistorii. Dolmen był ponownie używany jako miejsce pochówku i rytuałów w epoce brązu, żelaza, w starożytności, a wreszcie w średniowieczu. Nowe badania genetyczne rzucają światło na tę ostatnią epokę, w której miały miejsce najbardziej zagadkowe pochówki. Odkryto je w 2005 roku, gdy archeolodzy trafili na szczątki dwóch osób. https://kopalniawiedzy.pl/dolmen-Menga-pochowek-neolit-sredniowiecze,38563 https://kopalniawiedzy.pl/dolmen-Menga-pochowek-neolit-sredniowiecze,38563 Humanistyka Fri, 10 Apr 2026 18:38:13 +0200 Na początku lutego 93-osobowy międzynarodowy zespół naukowy pływał po Morzu Weddela na lodołamaczu Instytutu Alfreda Wegenera Polarstern. Celem wyprawy było badanie wypływu lodu i wody z Lodowca Szelfowego Larsena oraz cofania się pokrywy lodu morskiego. Dnia 8 lutego pogoda tak bardzo się pogorszyła, że badania przerwano i statek schronił się po zawietrznej stronie Wyspy Joinville'a. Nagle załoga i naukowcy ze zdumieniem zauważyli wyspę, która nie jest zaznaczona na żadnych mapach nawigacyjnych. https://kopalniawiedzy.pl/Antarktyka-wyspa-odkrycie,38562 https://kopalniawiedzy.pl/Antarktyka-wyspa-odkrycie,38562 Nauki przyrodnicze Fri, 10 Apr 2026 11:43:20 +0200 Przyczyna śmiertelnych osuwisk górskich leży nie tyle w działaniu sił natury, co człowieka, informują na łamach Science Advances tureccy naukowcy. Z ich badań wynika, że to nie stromy teren ani ulewne deszcze są główną przyczyną śmiertelnych ofiar związanych z osuwiskami. Decydującą rolę odgrywa człowiek, to, co robi z górskim krajobrazem, i jak zamożny jest kraj, w którym mieszka. https://kopalniawiedzy.pl/gory-osuwisko-smierc-ofiara-las-drzewo-presja-przeksztalcanie-terenu-wycinka,38561 https://kopalniawiedzy.pl/gory-osuwisko-smierc-ofiara-las-drzewo-presja-przeksztalcanie-terenu-wycinka,38561 Nauki przyrodnicze Fri, 10 Apr 2026 09:39:42 +0200 Patrzycie na unikatową mozaikę. Przez wiele lat jej fragment sprawiał naukowcom poważne kłopoty. Niedawno w The International Journal of the History of Sport ukazał się artykuł Alfonso Manasa z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, w którym stwierdził on, że mozaika jest – a raczej była – jedynym znanym przedstawieniem gladiatorki walczącej z dzikim zwierzęciem. https://kopalniawiedzy.pl/mozaika-Reims-venatrix-kobieta-gladiator,38560 https://kopalniawiedzy.pl/mozaika-Reims-venatrix-kobieta-gladiator,38560 Humanistyka Thu, 09 Apr 2026 19:20:51 +0200 Kiedy dwoje skrzypków gra razem, porozumiewają się za pomocą sygnałów dźwiękowych i optycznych. Słyszą się, obserwują ruchy smyczka, kiwają głowami, by zaznaczyć tempo. To wypracowana przez wieki tradycja muzycznej komunikacji. Naukowcy z kilku europejskich uczelni postanowili sprawdzić, czy dotyk przekazywany przez roboty może okazać się skuteczniejszy. Naszym celem było wykorzystanie komunikacji haptycznej, zmysłu dotyku i sił fizycznych, jako kanałów wymiany informacji o ruchu. Duety skrzypków to wspaniałe przykłady interakcji sensomotorycznej, gdyż muzycy są świetnie wyćwiczeni w koordynowaniu narządu słuchu i wzroku, ale nie mogą polegać na kontakcie fizycznym, wyjaśnia Francesco Di Tommaso z Università Campus Bio-Medico di Roma. https://kopalniawiedzy.pl/egzoszkielet-koordynacja-haptyka,38558 https://kopalniawiedzy.pl/egzoszkielet-koordynacja-haptyka,38558 Technologia Thu, 09 Apr 2026 14:16:16 +0200 W centrum niemal każdej dużej galaktyki znajduje się supermasywna czarna dziura, której masa jest o miliony lub nawet miliardy razy większa, niż masa Słońca. Nie jest jednak jasne, jak czarne dziury osiągają tak gigantyczną masę. Sam proces akrecji otaczającego dziurę materiału jest zbyt powolny. Astronomowie obserwowali już we wszechświecie zderzenia galaktyk, stąd więc narodziła się hipoteza, że ich czarne dziury również mogą się zderzać i łączyć, tworząc w ten sposób supermasywne czarne dziury. W sercu blazara Mrk 501 naukowcy odkryli silny dowód na istnienie tam dwóch czarnych dziur, które połączą się za około 100 lat. https://kopalniawiedzy.pl/Markarian-501-Mrk-501-blazar-czarna-dziura,38557 https://kopalniawiedzy.pl/Markarian-501-Mrk-501-blazar-czarna-dziura,38557 Astronomia/fizyka Thu, 09 Apr 2026 11:50:08 +0200 Sól towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat — jako przyprawa i konserwant. Obecnie jej nadmiar stał się poważnym problemem zdrowotnym. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by dorośli spożywali nie więcej niż pięć gramów soli dziennie, tymczasem globalne średnie spożycie soli przez dorosłych szacuje się na 10,78 g dziennie. Skutki nadużywania soli są poważne. Szacuje się, że w 2021 roku z powodu nadmiernego spożycia soli na świecie odnotowano 1,8 miliona zgonów. Nadmiar sodu w diecie wiąże się z nadciśnieniem tętniczym, chorobami układu krążenia, uszkodzeniem nerek, a nawet przyspieszonym pogorszeniem funkcji poznawczych u seniorów. https://kopalniawiedzy.pl/sol-dosalanie-potrawa-smak-zdrowie,38556 https://kopalniawiedzy.pl/sol-dosalanie-potrawa-smak-zdrowie,38556 Zdrowie/uroda Thu, 09 Apr 2026 09:57:44 +0200 Już 220 000 lat temu ludzie korzystali z kamieniołomów. Międzynarodowy zespół naukowy, na czele którego stali Manuel Will z Uniwersytetów w Tybindze i Johannesburgu, Flavia Venditti z Uniwersytetu w Tybindze oraz Svenja Riedesel z Uniwersytetu w Kolonii i Duńskiego Uniwersytetu Technicznego poinformował, że między 220 a 110 tysięcy lat temu ludzie celowo przybywali do Jojosi w RPA gdzie wydobywali hornfels. Badania dowodzą, że już w środkowej epoce kamienia nasi przodkowie podejmowali celowe działania w celu pozyskania materiału do wytwarzania narzędzi. Dotychczas sądzono, że kamień zdobywano przy okazji wędrówek czy polowań, podnosząc to, co nawinęło się pod rękę. https://kopalniawiedzy.pl/Jojosi-kamien-obrobka-pozyskiwanie-kamieniolom-Homo-sapiens-paleolit-epoka-kamienia,38555 https://kopalniawiedzy.pl/Jojosi-kamien-obrobka-pozyskiwanie-kamieniolom-Homo-sapiens-paleolit-epoka-kamienia,38555 Humanistyka Wed, 08 Apr 2026 18:45:02 +0200 Naukowcom z The Australian National University oraz Taronga Conservation Society Australia udało się odtworzyć utracony tradycyjny śpiew skrajnie zagrożonego australijskiego koralicowca królewskiego (Anthochaera phrygia). Odzyskanie tej pieśni może pomóc w ocaleniu tego endemicznego dla południowo-wschodniej Australii ptaka. Śpiew odgrywa kluczową rolę w łączeniu się pary, ustanawianiu terytoriów, nawiązywaniu więzi społecznych. Ptaki uczą się komunikowania od starszych doświadczonych użytkowników. Tymczasem na wolności pozostało zaledwie 250 Anthochaera phrygia. https://kopalniawiedzy.pl/spiew-ptak-wokalizacja-Australia-Anthochaera-phrygia-koralicowiec-krolewski,38554 https://kopalniawiedzy.pl/spiew-ptak-wokalizacja-Australia-Anthochaera-phrygia-koralicowiec-krolewski,38554 Nauki przyrodnicze Wed, 08 Apr 2026 13:05:17 +0200 Znaleźliśmy Dannebroge i szczątki tych, którzy nigdy nie dotarli do brzegu, poinformowali duńscy archeolodzy. Naukowcy znaleźli szczątki okrętu flagowego duńsko-norweskiej floty, która broniła Kopenhagi przed potężną flotą brytyjską prowadzoną przez samego Horatio Nelsona. To wówczas Nelson dopuścił się słynnej niesubordynacji wobec głównodowodzącego admirała Hyde'a Parkera. https://kopalniawiedzy.pl/Dannebroge-okret-flagowy-Horatio-Nelson-bitwa-wrak-Kopenhaga,38553 https://kopalniawiedzy.pl/Dannebroge-okret-flagowy-Horatio-Nelson-bitwa-wrak-Kopenhaga,38553 Humanistyka Wed, 08 Apr 2026 11:04:25 +0200 Antarktyczny Prąd Okołobiegunowy (ACC) to najpotężniejszy system prądów morskich obiegających kulę ziemską. Przemieszcza on gigantyczną masę wody, nawet 150 razy więcej niż wszystkie rzeki świata. Jest kluczowym elementem globalnej cyrkulacji oceanicznej, wymiany ciepła między strefami klimatycznymi i stabilizacji pokryw lodowych na południu globu. Badacze z Instytutu Alfreda Wegenera (Alfred-Wegener-Institut) postanowili zbadać, w jaki sposób doszło do powstania tego prądu. I – ku swojemu zdumieniu – odkryli, że do jego pojawienia się nie wystarczyło otwarcie przejść pomiędzy Antarktydą, Ameryką Południową a Australią. https://kopalniawiedzy.pl/ACC-Antarktyczny-Prad-Okolobiegunowy-prad-morski-kenozoik,38551 https://kopalniawiedzy.pl/ACC-Antarktyczny-Prad-Okolobiegunowy-prad-morski-kenozoik,38551 Nauki przyrodnicze Tue, 07 Apr 2026 12:52:12 +0200 Na południowym brzegu jeziora Ljøgottjern, około czterdziestu kilometrów na północ od Oslo, wznosi się największy prehistoryczny kurhan Skandynawii. Raknehaugen — „Kopiec Rakniego" — ma niemal sto metrów średnicy i trzynaście metrów wysokości. Został wzniesiony w połowie VI wieku, podczas przejścia z wczesnej do późnej epoki żelaza w Skandynawii. Od dziesięcioleci był interpretowany jako grobowiec kogoś niezwykle ważnego. Nowe badania przynoszą zupełnie inną interpretację. https://kopalniawiedzy.pl/Skandynawia-Norwegia-kurhan-Raknehaugen,38550 https://kopalniawiedzy.pl/Skandynawia-Norwegia-kurhan-Raknehaugen,38550 Humanistyka Tue, 07 Apr 2026 09:45:47 +0200 Przed trzema tygodniami, 11 marca, na SOR-ze Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku rozpoczęła się walka o życie 36-letniej pani Justyny i jej nienarodzonego dziecka. Miała trwać przez kolejnych 20 dni, a w akcję ratunkową zaangażowanych było – pośrednio i bezpośrednio – około 70 osób. Doktor Sławomir Czaban kierownik Kliniki Anestezjologii i Intensywnej Terapii z Blokiem Operacyjnym mówi, że mimo 42 lat doświadczenia jako anestezjolog, nigdy nie miał do czynienia z tak skomplikowanym przypadkiem. https://kopalniawiedzy.pl/Uniwersytecki-Szpital-Kliniczny-w-Bialymstoku-Jusyna-zator-plucny-ciezarna,38548 https://kopalniawiedzy.pl/Uniwersytecki-Szpital-Kliniczny-w-Bialymstoku-Jusyna-zator-plucny-ciezarna,38548 Medycyna Fri, 03 Apr 2026 17:47:54 +0200 Gdy królowa Wiktoria wstępowała na tron, Jonathan miał zaledwie 5 lat. Obecnie jest najstarszym znanym zwierzęciem lądowym na Ziemi, a niedawno został wykorzystany przez oszusta, na którego działanie nabrały się najbardziej znane światowe media, w tym BBC czy USA Today. Oszusta, który postanowił zarobić pieniądze wykorzystując rzekomą śmierć słynnego żółwia. https://kopalniawiedzy.pl/oszust-Jonathan-zolw-Swieta-Helena-kryptowaluty,38547 https://kopalniawiedzy.pl/oszust-Jonathan-zolw-Swieta-Helena-kryptowaluty,38547 Ciekawostki Fri, 03 Apr 2026 12:45:41 +0200 Nathan Carling, papirolog z Uniwersytetu w Liège, odkrył na papirusie (P.Fouad inv. 218) przechowywanym we Francuskim Instytucie Archeologii Orientalnej w Kairze fragment oryginalnego poematu „O naturze” (Περὶ φύσεως) Empedoklesa. To niezmiernie ważne odkrycie nie tylko wzbogaca kanon literatury starożytnej, ale pozwala na głębsze zrozumienie tego, jak Empedokles pojmował zmysły, naturę i procesy poznawcze oraz jak jego filozofia wpłynęła na Platona, Arystotelesa czy Plutarcha. Żyjący w V wieku p.n.e. Empedokles jako pierwszy wysunął teorię czterech żywiołów – ziemi, wody, powietrza i ognia – i łączącej je siły miłości lub rozdzielającej waśni. https://kopalniawiedzy.pl/papirus-Empedokles-poemat-odkrycie,38546 https://kopalniawiedzy.pl/papirus-Empedokles-poemat-odkrycie,38546 Humanistyka Fri, 03 Apr 2026 11:18:19 +0200 Niewielka kometa 41P/Tuttle–Giacobini–Kresák stała się obiektem ważnych badań, które rzucają nowe światło na dynamikę małych ciał Układu Słonecznego. Dane z Teleskopu Hubble’a wskazują, że kometa nie tylko znacząco zmieniła tempo rotacji, lecz najprawdopodobniej całkowicie odwróciła kierunek obrotu. To pierwszy taki przypadek, który udało się zaobserwować. https://kopalniawiedzy.pl/kometa-rotacja-41P-Tuttle-Giacobini-Kresak,38545 https://kopalniawiedzy.pl/kometa-rotacja-41P-Tuttle-Giacobini-Kresak,38545 Astronomia/fizyka Fri, 03 Apr 2026 09:49:03 +0200 Przepiękna miniatura przedstawiająca słynny motyw drzewa Jessego, artystyczne przedstawienie genealogii Chrystusa. To bardzo częsty temat w sztuce Europy od XI aż po XVII wiek. https://kopalniawiedzy.pl/drzewo-Jessego-manuskrypt-Libro-de-horas-de-Carlos-V,38544 https://kopalniawiedzy.pl/drzewo-Jessego-manuskrypt-Libro-de-horas-de-Carlos-V,38544 Humanistyka Thu, 02 Apr 2026 23:13:34 +0200 Cieplejsze powietrze i wody morskie powodują, że od 2002 roku Grenlandia traci około 264 gigaton (miliardów ton) lodu rocznie. Teraz dzięki badaniom przeprowadzonym przez naukowców z University of Leeds dowiedzieliśmy się o mniej znanym mechanizmie, który przyspiesza utratę lodu - jeziorach tworzących się gdy lądolód się wycofuje. Naukowcy zauważyli, że tam, gdzie pojawiają się jeziora, lód szybciej topnieje, co może globalnie przyspieszać utratę masy lodu. https://kopalniawiedzy.pl/lodowiec-ladolod-Grenlandia-jezioro-topnienie,38543 https://kopalniawiedzy.pl/lodowiec-ladolod-Grenlandia-jezioro-topnienie,38543 Nauki przyrodnicze Thu, 02 Apr 2026 14:01:50 +0200 W listopadzie 2024 roku Biuro Archeologii Kantonu Neuchâtel (OARC), w ramach monitoringu środowiskowego i archeologicznego, wykonywało dokumentację lotniczą dna miejscowych jezior, gdy na fotografiach zauważono coś nowego. Kilka miesięcy później pod wodę jeziora Neuchâtel zeszli nurkowie. https://kopalniawiedzy.pl/Szwajcaria-jezioro-Neuchatel-Rzym-archeologia-historia-statek,38542 https://kopalniawiedzy.pl/Szwajcaria-jezioro-Neuchatel-Rzym-archeologia-historia-statek,38542 Humanistyka Thu, 02 Apr 2026 12:22:30 +0200 Dzisiaj o godzinie 0:35 czasu polskiego wystartowała Artemis II z czterema astronautami na pokładzie. Misja potrwa około 10 dni, a jej celem jest lot poza orbitę Księżyca i powrót na Ziemię. To pierwszy od ponad 50 lat załogowy lot w pobliżu Srebrnego Globu i pierwsze w historii planowane oddalenie się człowieka na tak dużą odległość od Ziemi. Planowane, gdyż Artemis poleci niewiele dalej niż Apollo 13, jednak daleki lot sprzed 56 lat był wynikiem awarii, a nie wcześniej zaplanowanej trasy. https://kopalniawiedzy.pl/Artemis-II-Orion-misja-Ksiezyc-Ziemia,38541 https://kopalniawiedzy.pl/Artemis-II-Orion-misja-Ksiezyc-Ziemia,38541 Astronomia/fizyka Thu, 02 Apr 2026 09:24:49 +0200