https://kopalniawiedzy.pl Ciekawe informacje z wielu dziedzin nauki pl kontakt@kopalniawiedzy.pl (KopalniaWiedzy) Rzadko zastanawiamy się nad tym, czy wchodzenie po schodach. Decyzję o wyborze drogi podejmujemy automatycznie. Tymczasem najnowsza metaanaliza opublikowana w American Journal of Cardiovascular Drugs przez naukowców z University of East Anglia oraz Norfolk and Norwich University Hospital sugeruje, że codzienne wybory mogą mieć wpływ na długość życia. https://kopalniawiedzy.pl/schody-winda-zycie-zdrowie,38876 https://kopalniawiedzy.pl/schody-winda-zycie-zdrowie,38876 Zdrowie/uroda Sat, 15 Aug 2026 08:59:17 +0200 Nad fenomenem łaskotek zastanawiali się Arystoteles, Sokrates i Darwin. Mimo to od tysięcy lat stanowią one zagadkę i jedno z najbardziej niedocenianych zjawisk w naukach o człowieku. Ziliang Xiong i Konstantina Kilteni z Radboud Universiteit i Karolinska Institutet postanowili to zmienić i opublikowali w Nature Human Behaviour obszerne badanie łaskotliwości człowieka. https://kopalniawiedzy.pl/laskotki-czlowiek-kultura,38874 https://kopalniawiedzy.pl/laskotki-czlowiek-kultura,38874 Ciekawostki Fri, 14 Aug 2026 09:17:53 +0200 Najnowsze badania, opublikowane w iScience dostarczyły jednych z najlepszych dowodów, że psy nie tylko rozpoznają ludzkie emocje po wyrazie twarzy, ale ich poziom identyfikacji ludzkich emocji wykracza poza prosty podział na „dobre” i „złe” nastawienie człowieka. Zespół pod kierownictwem Raúla Hernándeza-Péreza i Laury V. Cuayi z Uniwersytetu Wiedeńskiego przeprowadził dwa eksperymenty z użyciem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) u w pełni przytomnych psów. https://kopalniawiedzy.pl/pies-emocje-czlowiek-badanie,38873 https://kopalniawiedzy.pl/pies-emocje-czlowiek-badanie,38873 Nauki przyrodnicze Fri, 14 Aug 2026 09:08:11 +0200 Najnowsze badania opublikowane w Nature Neuroscience pokazują, że dojrzałe astrocyty w mózgu dorosłego zwierzęcia potrafią coś, o co ich nie podejrzewano. Są w stanie odbudowywać utracony obszar poprzez zaskakujący mechanizm przemieszczania jąder komórkowych. https://kopalniawiedzy.pl/astrocyty-mozg-odbudowa-regeneracja,38871 https://kopalniawiedzy.pl/astrocyty-mozg-odbudowa-regeneracja,38871 Medycyna Thu, 13 Aug 2026 11:37:43 +0200 Chociaż kwarki są opisywane jako podstawowe cegiełki materii, niemal cała masa widzialnego wszechświata – od atomów w naszych organizmach po materię wewnątrz gwiazd – pochodzi tak naprawdę z energii gluonów i oddziaływań silnych, które łączą kwarki ze sobą. Zatem zrozumienie, jak gluony zachowują się wewnątrz jądra atomowego jest niezbędne do zrozumienia, jak materia nabywa masę i strukturę, mówi profesor fizyki i astronomii Daniel Tapia Takaki z University of Kansas, który pracuje przy eksperymencie ALICE w CERN-ie. https://kopalniawiedzy.pl/ALICE-CERN-jadro-atomowe-gluony-czarmonium,38869 https://kopalniawiedzy.pl/ALICE-CERN-jadro-atomowe-gluony-czarmonium,38869 Astronomia/fizyka Wed, 12 Aug 2026 13:24:45 +0200 W ubiegłym miesiącu na Wyspach Owczych dokonano niezwykłego odkrycia. Archeolodzy znaleźli kamień z napisami runicznymi. Tego typu odkrycia zdarzają się tam niezwykle rzadko, raz na kilkadziesiąt lat. Znane są jedynie pojedyncze zabytki tego typu. https://kopalniawiedzy.pl/Wyspy-Owcze-kamien-runiczny-kaplica-chrzescijanstwo,38868 https://kopalniawiedzy.pl/Wyspy-Owcze-kamien-runiczny-kaplica-chrzescijanstwo,38868 Humanistyka Wed, 12 Aug 2026 11:08:49 +0200 Bitwa pod Hastings w 1066 roku to jeden z najważniejszych momentów w historii Anglii. W bitwie tej zginął Harold Godwinson (Harold II), ostatni anglosaski król Anglii, a tron objął normański najeźdźca Wilhelm Zdobywca. Nowe badania brytyjskiego historyka prof. Toma Licence’a z University of East Anglia sugerują, że bardzo istotną rolę mogła odegrać polityka kościelna rozgrywająca się blisko tysiąc kilometrów od pola bitwy – w Rzymie. https://kopalniawiedzy.pl/bitwa-pod-Hastings-Wilhelm-Zdobywca-Harold-Godwinson-Aleksander-II-papiez-list,38866 https://kopalniawiedzy.pl/bitwa-pod-Hastings-Wilhelm-Zdobywca-Harold-Godwinson-Aleksander-II-papiez-list,38866 Humanistyka Tue, 11 Aug 2026 17:30:51 +0200 Technologie kwantowe mają problem z prądem. Chłodzenie nadprzewodzących procesorów do temperatur bliskich zera bezwzględnego pochłania kilkanaście kilowatów na urządzenie, pułapki jonowe wymagają rozbudowanej infrastruktury, a nawet pozornie „lekkie" źródła fotoniczne opierają się na laserach — urządzeniach emitujących moc rzędu miliwatów kosztem watów pobieranych z sieci, w dużej mierze traconych na stabilizację widma i chłodzenie. W obliczu rosnącego zapotrzebowania na infrastrukturę kwantową to coraz poważniejsze ograniczenie, zwłaszcza tam, gdzie prądu po prostu brakuje — w kosmosie czy na stacjach polarnych. https://kopalniawiedzy.pl/fotony-splatane-fotony-laser-technologie-kwantowe-Slonce,38865 https://kopalniawiedzy.pl/fotony-splatane-fotony-laser-technologie-kwantowe-Slonce,38865 Astronomia/fizyka Tue, 11 Aug 2026 12:45:02 +0200 Przygotowanie czystego, nieuszkodzonego szkieletu to jedno z kluczowych pracowników muzeów historii naturalnej. Kolekcje osteologiczne stanowią podstawę badań porównawczych nad anatomią i ewolucją kręgowców, a coraz częściej trafiają też pod skanery tomografii komputerowej, zasilając cyfrowe archiwa i modele 3D. Kość musi więc być pozbawiona tkanek miękkich, ale zarazem nienaruszona strukturalnie. A to trudniejsze, niż mogłoby się wydawać. https://kopalniawiedzy.pl/drewnojad-muzeum-szkielet-oczyszczanie,38863 https://kopalniawiedzy.pl/drewnojad-muzeum-szkielet-oczyszczanie,38863 Ciekawostki Mon, 10 Aug 2026 20:17:42 +0200 Leki psychotropowe od dekad stanowią podstawę leczenia zaburzeń psychicznych, jednak sposób, w jaki dokładnie wpływają na aktywność elektryczną mózgu, nigdy wcześniej nie został zbadany na tak dużą skalę. Zespół naukowców – w składzie Magdalena Szponar, Patrycja Dzianok, Bartłomiej Gmaj, Wojciech Jernajczyk i Jan Kamiński – z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Instytutu Psychiatrii i Neurologii oraz SUNY Upstate Medical University, przeanalizował ponad 24 tysiące zapisów EEG pochodzących z dwóch warszawskich szpitali psychiatrycznych. Wyniki tej pracy, opublikowane w czasopiśmie eBioMedicine, tworzą największy jak dotąd atlas neurofizjologicznych „podpisów" głównych klas leków psychotropowych. https://kopalniawiedzy.pl/leki-psychotropowe-mozg-oddzialywanie-EEG-baza-danych,38861 https://kopalniawiedzy.pl/leki-psychotropowe-mozg-oddzialywanie-EEG-baza-danych,38861 Psychologia Mon, 10 Aug 2026 12:21:31 +0200 Przez blisko 150 lat, od czasu gdy Kelvin i von Helmholtz opisali matematycznie niestabilność powstającą na granicy dwóch strumieni płynu poruszających się z różną prędkością, astronomowie podejrzewali, że podobne zjawisko musi dotyczyć także Słońca. Jednak nigdy go nie zaobserwowano, gdyż zachodziło w skali zbyt małej, by uchwycić je istniejącymi instrumentami. Udało się to dopiero teraz zespołowi kierowanemu przez Davida Kuridze i Friedricha Wögera z amerykańskiego National Solar Observatory. https://kopalniawiedzy.pl/Slonce-plazma-niestabilnosc-Kelvina-Helmholtza,38859 https://kopalniawiedzy.pl/Slonce-plazma-niestabilnosc-Kelvina-Helmholtza,38859 Astronomia/fizyka Mon, 10 Aug 2026 09:45:53 +0200 Na terenie starożytnego etruskiego miasta Kainua, w pobliżu Marzabotto we włoskiej prowincji Emilia-Romania, archeolodzy odkryli wyjątkową rytualną studnię zawierającą doskonale zachowane dary wotywne oraz szczątki dwóch ludzi. Znalezisko dostarcza nowych informacji o religii Etrusków, kulcie wody oraz rytuałach towarzyszących zakładaniu i opuszczaniu miast. https://kopalniawiedzy.pl/Etruskowie-Kainua-rytualna-studnia-ofiary-dary-wotywne,38857 https://kopalniawiedzy.pl/Etruskowie-Kainua-rytualna-studnia-ofiary-dary-wotywne,38857 Humanistyka Fri, 07 Aug 2026 16:50:40 +0200 Zespół badaczy z Arc Institute, Uniwersytetu Stanforda i Memoral Sloan Kettering Cancer Center – pod kierunkiem Samuela H. Kinga, Maksa E. Wilkinsona i Briana L. Hie – opublikował pracę, która przesuwa granice biologii syntetycznej. Po raz pierwszy udało się zaprojektować za pomocą sztucznej inteligencji kompletne, funkcjonalne genomy wirusów – bakteriofagów. Naukowcy wykorzystali modele językowe Evo 1 i Evo 2 wyspecjalizowane w genomie. Modele te, podobnie jak modele generujące tekst, uczą się reguł rządzących sekwencjami DNA na ogromnych zbiorach danych, obejmujących materiał z ponad dwóch milionów genomów. https://kopalniawiedzy.pl/bakteriofag-genom-sztuczna-inteligencja,38856 https://kopalniawiedzy.pl/bakteriofag-genom-sztuczna-inteligencja,38856 Technologia Fri, 07 Aug 2026 13:11:01 +0200 Pandemia COVID-19 wywołała u przyszłych rodziców obawy wykraczające poza samo ryzyko ciężkiego przebiegu choroby. Zastanawiano się, czy zakażenie SARS-CoV-2 przebyte w ciąży może odbić się na rozwoju dziecka w kolejnych latach życia. Odpowiedzi szuka najnowszy przegląd systematyczny i metaanaliza opublikowane w czasopiśmie Preventive Medicine Reports przez Ryana Whalleya i jego zespół z Uniwersytetu w Edynburgu. https://kopalniawiedzy.pl/COVID-19-SARS-CoV-2-ciaza-dziecko-metaanaliza,38855 https://kopalniawiedzy.pl/COVID-19-SARS-CoV-2-ciaza-dziecko-metaanaliza,38855 Medycyna Fri, 07 Aug 2026 11:16:04 +0200 Dront dodo (Raphus cucullatus) i spokrewniony z nim dront samotny (Pezophaps solitaria) od dawna funkcjonują w kulturze jako symbole ludzkiej nieodpowiedzialności wobec przyrody. O ich wyglądzie i losie napisano wiele, znacznie mniej wiadomo jednak o tym, jak faktycznie postrzegały otaczający je świat. Zespół pod kierunkiem Sary Citron i Andrew N. Iwaniuka z University of Lethbridge w Kanadzie oraz Very Weisbecker z australijskiego Flinders University postanowił prześledzić tę kwestię na podstawie badań czaszki. https://kopalniawiedzy.pl/dodo-zmysly-dront-dodo-dront-samotny,38853 https://kopalniawiedzy.pl/dodo-zmysly-dront-dodo-dront-samotny,38853 Nauki przyrodnicze Thu, 06 Aug 2026 15:15:37 +0200 Zakażenia dróg moczowych należą do najczęstszych infekcji bakteryjnych na świecie – większość kobiet doświadcza ich przynajmniej raz w życiu. Towarzyszą im uciążliwe objawy: ból w podbrzuszu, pieczenie podczas oddawania moczu i silne parcie zmuszające do częstego korzystania z toalety. Od dawna podejrzewano, że ta zwiększona częstotliwość mikcji nie jest wyłącznie przykrą dolegliwością, lecz mechanizmem obronnym – im szybciej organizm wypłukuje bakterie z pęcherza, tym mniejsze ryzyko poważnej infekcji. Nie wiadomo było jednak, które konkretnie komórki nerwowe wykrywają zagrożenie i uruchamiają tę reakcję. https://kopalniawiedzy.pl/zakazenie-drog-moczowych-bakterie-pecherz-komorki-czuciowe,38852 https://kopalniawiedzy.pl/zakazenie-drog-moczowych-bakterie-pecherz-komorki-czuciowe,38852 Medycyna Thu, 06 Aug 2026 10:40:54 +0200 Choroba Alzheimera od dekad kojarzona jest przede wszystkim z blaszkami amyloidowymi i splątkami neurofibrylarnymi. Jednak terapie celujące w białko amyloidowe beta przynoszą jedynie ograniczone korzyści kliniczne, a choroba wciąż pozostaje nieuleczalna. Xiuli Dan oraz zespół badaczy z National Institute on Aging (NIH) oraz University of Minnesota, kierowany przez Vilhelma Bohra i Paula Robbinsa, opisali w Nature Neuroscience zupełnie nowy typ zmian patologicznych w mózgu — tzw. blaszki mitochondrialne (mitochondrial plaques, MP). https://kopalniawiedzy.pl/blaszki-mitochondrialne-choroba-Alzheimera-blaszki-amyloidowe,38849 https://kopalniawiedzy.pl/blaszki-mitochondrialne-choroba-Alzheimera-blaszki-amyloidowe,38849 Medycyna Wed, 05 Aug 2026 11:31:18 +0200 Już za tydzień, 12 sierpnia, tuż przed zachodem słońca, północno-zachodnią część Półwyspu Iberyjskiego przesłoni cień Księżyca. Będzie to pierwsze od ponad 120 lat całkowite zaćmienie Słońca widoczne w tym regionie. Dla mieszkańców i turystów to niepowtarzalna okazja do obserwacji rzadkiego zjawiska astronomicznego. Dla naukowców z Barcelony to z kolei szansa, by po raz pierwszy na tak dużą skalę zbadać, jak ludzki organizm reaguje na nagłe zaciemnienie nieba. https://kopalniawiedzy.pl/zacmienie-Slonca-fizjologia-badanie,38848 https://kopalniawiedzy.pl/zacmienie-Slonca-fizjologia-badanie,38848 Nauki przyrodnicze Wed, 05 Aug 2026 10:17:29 +0200 Od dziesięcioleci archeolodzy spierają się o pochodzenie ogromnych nagromadzeń kości mamucich, liczących czasem setki osobników w jednym miejscu. Czy to ślady naturalnych katastrof – zwierząt wpadających do bagien, pułapek terenowych czy ginących podczas powodzi – czy raczej dowód systematycznego polowania przez ludzi paleolitu? Odpowiedzi na to pytanie szukali Hannah Moots z Uniwersytetu Sztokholmskiego, Jarosław Wilczyński z Polskiej Akademii Nauk, Love Dalén i David Diez-del-Molino ze szwedzkiego Centrum Paleogenetyki oraz kilkudziesięcioosobowy zespół ze Szwecji, USA, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Estonii i Holandii. https://kopalniawiedzy.pl/mamut-samiec-samica-polowanie,38847 https://kopalniawiedzy.pl/mamut-samiec-samica-polowanie,38847 Humanistyka Tue, 04 Aug 2026 15:02:37 +0200 Przez większą część XX wieku i psychologowie, i opinia publiczna uznawali, że osobowość dorosłego człowieka jest niemal niezmienna. Choć kolejne dekady badań rozwojowych temu przeczyły, przekonanie o wyjątkowej stabilności cech osobowości – ekstrawersji, ugodowości, sumienności, neurotyczności i otwartości na doświadczenie – dominuje w potocznym myśleniu. Nowe badanie opublikowane w Communications Psychology, przeprowadzone przez zespół Amandy J. Wright z Uniwersytetu w Zurychu, pokazuje, że to przekonanie jest błędne. https://kopalniawiedzy.pl/osobowosc-psychologia-czlowiek-zmiana-stalosc,38846 https://kopalniawiedzy.pl/osobowosc-psychologia-czlowiek-zmiana-stalosc,38846 Psychologia Tue, 04 Aug 2026 12:58:16 +0200 Zespół astronomów pracujący pod kierunkiem Tobina M. Wainera z Uniwersytetu Waszyngtońskiego opublikował w The Astrophysical Journal najdokładniejszą jak dotąd mapę niedawnej historii formowania się gwiazd w Galaktyce Andromedy (M31) – naszym najbliższym wielkim sąsiedzie w Grupie Lokalnej. Praca opiera się na danych z przeglądu PHAST (Panchromatic Hubble Andromeda Southern Treasury), podczas którego po raz pierwszy południową część dysku M31 zbadano równie precyzyjnie, co część północną, przeanalizowaną wcześniej w ramach przeglądu PHAT (Panchromatic Hubble Andromeda Treasury). https://kopalniawiedzy.pl/Galaktyka-Andromedy-gwiazdy,38845 https://kopalniawiedzy.pl/Galaktyka-Andromedy-gwiazdy,38845 Astronomia/fizyka Tue, 04 Aug 2026 10:56:47 +0200 Starożytni Egipcjanie czcili Thota – boga mądrości, pisma, magii i Księżyca – pod dwiema zwierzęcymi postaciami: ibisa oraz pawiana. O ile związek ibisa z Księżycem od dawna tłumaczono jego zakrzywionym, sierpowatym dziobem i czarno-białym upierzeniem przypominającym fazy ziemskiego satelity, o tyle Thot jako pawian od dekad pozostawał zagadką. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Time and Mind przez Nathaniela Dominy'ego (Dartmouth College) i Catherine Hobaiter (University of St Andrews) proponuje zaskakująco proste wyjaśnienie. https://kopalniawiedzy.pl/pawian-Thot-symbol-Ksiezyc-ibis,38844 https://kopalniawiedzy.pl/pawian-Thot-symbol-Ksiezyc-ibis,38844 Humanistyka Mon, 03 Aug 2026 17:18:27 +0200 Gdy dochodzi do wybuchu broni jądrowej, ognista kula wyciąga w powietrze glebę i okoliczne szczątki, topi je w ekstremalnie wysokiej temperaturze, po czym ochłodzony materiał opada z powrotem na ziemię w postaci drobnych, szklistych kuleczek promieniotwórczego pyłu. Analiza tych mikroskopijnych próbek pozwala śledczym ustalić pochodzenie materiału rozszczepialnego, co stanowi jeden z filarów amerykańskiego systemu bezpieczeństwa jądrowego. Daje bowiem możliwość szybkiego wskazania sprawcy ataku, co ma odstraszać zarówno wrogie państwa, jak i organizacje terrorystyczne. https://kopalniawiedzy.pl/odkurzacz-eksplozja-jadrowa-odpad-radioaktywny,38843 https://kopalniawiedzy.pl/odkurzacz-eksplozja-jadrowa-odpad-radioaktywny,38843 Ciekawostki Mon, 03 Aug 2026 13:36:18 +0200 Wiosną na łąkach Europy Środkowej można natrafić na interesujący widok. Na źdźbłach traw tworzą się gęste, pomarańczowe kłębowiska drobnych larw. To trójpazurkowce oleicy krówki (Meloe proscarabaeus) – pasożytniczego chrząszcza z rodziny oleicowatych (Meloidae). Jego cały cykl życiowy zależy od jednego zdarzenia – kontaktu z pszczołą samotnicą. Larwa musi uczepić się przelatującego owada, by ten zaniósł ją do gniazda, gdzie zje jajo gospodarza i zapasy. Jak jednak trójpazurkowiec zachęca pszczołę do kontaktu? https://kopalniawiedzy.pl/oleica-krowka-larwa-trojpazurkowiec-kwiaty-sygnal-chemiczny,38842 https://kopalniawiedzy.pl/oleica-krowka-larwa-trojpazurkowiec-kwiaty-sygnal-chemiczny,38842 Nauki przyrodnicze Mon, 03 Aug 2026 11:19:10 +0200 W północnej Kenii, w formacji Koobi Fora nad jeziorem Turkana, zespół badaczy z USA i Kenii odkrył wyjątkowe stanowisko skamieniałych śladów stóp sprzed około 1,43 miliona lat. Odciski zachowane na jednej powierzchni dawnego brzegu jeziora dokumentują grupę ośmiu hominidów poruszających się razem w tym samym miejscu i czasie. https://kopalniawiedzy.pl/Homo-erectus-Paranthropus-boisei-slady-morfologia-Jezioro-Turkana,38840 https://kopalniawiedzy.pl/Homo-erectus-Paranthropus-boisei-slady-morfologia-Jezioro-Turkana,38840 Humanistyka Fri, 31 Jul 2026 17:57:36 +0200