Ciemne tło, na którym widać trzy ujęcia czaszki; w pęknięciu dużej kości czołowo-ciemieniowej widoczny jest ślad urazu, a strzałka wskazuje miejsce uszkodzenia.
Przemoc w epoce wikingów. Nie wszyscy zmarli trafiali na cmentarz
Czaszka kobiety ze śladem urazu zadanego mieczem. Znaleziono ją w studni© Nationalmuseet

Mieszkańcy domu na duńskim stanowisku archeologicznym Postgården VI chodzili po podłodze, pod którą znajdował się fragment czaszki małego dziecka. Nie wiemy, czy o tym wiedzieli. Wiemy natomiast, że kość mogła być o około 200 lat starsza od samego budynku. Na łamach Journal of Archaeological Method and Theory ukazał się artykuł opisujący przemoc w Skandynawii, o której dowiadujemy się nie z cmentarzysk, a ze szczątków ludzi, którzy nigdy na nie nie trafili i spoczęli w studniach, jamach, domach czy na podwórzach.

Przemoc epoki żelaza czy czasów wikingów kojarzy się z podbojami, wyprawami, bitwami. Jej śladów archeolodzy szukają na cmentarzyskach i polach bitew. Zespół Marianne Hem Eriksen podszedł do tego zagadnienia w inny sposób. Naukowcy zebrali dane o szczątkach około 192 osób z osad w południowej i środkowej Skandynawii. Nie zawsze były to kompletne szkielety. Czasem uczeni dysponowali pojedynczymi kośćmi. Zebrany materiał obejmuje około 1500 lat, od epoki żelaza po czasy wikingów.

U 12 z badanych osób zidentyfikowano łącznie 19 urazów odniesionych za życia lub w okresie zbliżonym do śmierci. Co najmniej 8 z nich doświadczyło celowej przemocy.

Wspomniany na wstępie fragment kości czołowej dziecka początkowo przypisano młodej kobiecie. Ponowna analiza wykazała jednak, że należał on do chłopca w wieku 2 do 4 lat. Widoczne zmiany w okolicach oczodołów wskazują, że za życia jego organizm doświadczał obciążeń zdrowotnych. Same w sobie nie pozwalają ustalić przyczyny. Jednak na kości rozpoznano też ślad interpretowany jako działanie ostrego narzędzia, być może miecza, oraz złamanie nad prawym oczodołem. Nie wiemy, czy dziecko doświadczyło celowej przemocy, czy też uległo jakiemuś wypadkowi.

Niezwykłe są jednak losy jego szczątków. Fragment czaszki umieszczono między dwoma kolejnymi podłogami domu. A datowanie radiowęglowe wskazuje, że mógł być on przechowywany przez wiele pokoleń, zanim został złożony w budynku. Nie wiemy, co stało się z resztą ciała chłopca.

W tej samej osadzie nad częściowo zachowanym szkieletem mężczyzny wzniesiono niewielki długi dom. Z kolei w miejscowości Uppåkra w Szwecji w dole posłupowym znaleziono łopatkę z urazem wskazującym na cios z tyłu ostrym narzędziem. Odkrycia takie pokazują, że zmarli, a czasem tylko części ich ciał, byli włączani w przestrzeń zamieszkaną przez żywych.

Autorzy badań rozpatrują kilka możliwych wyjaśnień obecności takich szczątków. Mogło dochodzić do walk pomiędzy społecznościami, przemocy w obrębie własnej grupy czy składania ofiar z ludzi. Żadne z nich nie tłumaczy wszystkich przypadków. Rana zadana bronią nie musi mieć związku z bitwą, a szczątki pod podłogą nie dowodzą złożenia ofiary z człowieka. Wbudowanie szczątków w przestrzeń mieszkalną mogło służyć upamiętnieniu zmarłego, mogły być też one traktowane jak przedmioty obdarzone szczególną mocą. Jednoznaczna interpretacja jest trudna, tym bardziej, że znacznie różnych praktyk zmienia się w czasie.

Na niektórych szczątkach widoczne są ślady wynikające z nierówności – ciężkiej pracy, niedożywienia czy ograniczonej opieki. Czasem widać też na nich ślady urazów. Samo to nie pozwala uznać tych osób za niewolników, ale skłania do pytań o ich miejsce we wspólnocie.

Szczegóły badań zostały opublikowane w artykule Broken bodies in Domestic Spaces: Direct and Structural Violence in an Atypical Mortuary Dataset from Iron and Viking Age Scandinavia.

Źródło: Via Ritzau, Nationalmuseet

Mariusz Błoński

Redaktor KopalniWiedzy, studiował filologię klasyczną i filologię hiszpańską. W wolnych chwilach czyta i odpoczywa w ruchu. Pasjonuje go przyroda, japońskie miecze, historia średniowiecza oraz Krav Maga. Zachwyca go świat dzikich zwierząt, średniowiecznych zabytków i manuskryptów. Marzy o życiu nad Biebrzą oraz o zobaczeniu Rawenny i Brugii — to tak na początek.

Zobacz również

0 komentarzy

Brak komentarzy. Dołącz do dyskusji na forum.