Dlaczego nie zjadamy innych ludzi? To się po prostu nie opłaca Antropolodzy od dawna zmagają się z paradoksem dotyczącym kanibalizmu. Praktyka zjadania innych ludzi należy do zachowań objętych jednymi z najsilniejszych tabu, a jednocześnie ślady kanibalizmu pojawiają się na wszystkich kontynentach i we wszystkich epokach
Wielkie zagłębie produkcyjne wikingów. Na 100 tys. m2 powstawały tkaniny Badacze z Mosegaard Museum odkryli wielkie zagłębie tekstylne wikingów. Obejmowało ono obszar 100 000 metrów kwadratowych, na którym mieściły się 82 częściowo zagłębione w ziemi (grubehuse) budynki warsztatowe i jeden budynek mieszkalny.
Polska na szarym końcu. Mamy 39% analfabetów funkcjonalnych W 2023 roku 31 krajów OECD, w tym Polska, przeprowadziło nowy cykl Programu Międzynarodowej Oceny Kompetencji Dorosłych – PIAAC. To największe na świecie badanie tego typu, mierzące trzy kluczowe umiejętności dorosłych: rozumienie tekstu, rozumowanie matematyczne oraz rozwiązywanie problemów.
Technologia
Komu dać nerkę? Na ile ludzkie są decyzje moralne podejmowane przez AI?
4 godz. temuDwóch pacjentów czeka na przeszczep, ale dostępna jest tylko jedna nerka. Jeden pacjent jest młodszy, drugi ma na utrzymaniu rodzinę. Czyje życie uratować? Na takie pytanie nie ma jednoznacznie dobrej odpowiedzi. A to właśnie taki problem postawili badacze z Mozilla AI oraz Pennsylvania State University przed wielkimi modelami językowymi. I okazało się, że LLM rozstrzygają je bardziej jednoznacznie niż ludzie. Naukowcy zbadali w ten sposób, jak bardzo decyzje sztucznej inteligencji odbiegają od ludzkich ocen moralnych i jak można zmniejszyć te różnice.
Zdrowie/uroda
Prosta zmiana diety może obniżać wiek biologiczny. Zaskakująco szybka reakcja organizmu
5 godz. temuWystarczyły 4 tygodnie lepszej diety, by u osób starszych poprawiły się wskaźniki służące ocenie wieku biologicznego. To zaskakująco krótki czas jak na zauważalną poprawę. Co prawda badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Sydney nie pokazują, jak zmiana diety wpłynęła na zdrowie czy długość życia badanych – nie taki był bowiem ich cel – jednak uzyskane wyniki są bardzo zachęcające i każą zastanowić się nad zmianą diety.
Nauki przyrodnicze
Jak brzmi zadowolony szczur? Specjalna wokalizacja przy mlecznej czekoladzie
8 godz. temuSzczury dysponują bogatym repertuarem ultradźwięków niesłyszalnych dla człowieka. Wydają je podczas zabawy, kontaktów społecznych czy podczas oczekiwania na jedzenie. Sygnały różnią się częstotliwością, długością, przebiegiem, a ich związek z zachowaniem pozwala przypuszczać, że niosą informacje o stanie zwierzęcia. Wciąż jednak nie wiemy, co poszczególne dźwięki oznaczają. Grupa japońskich naukowców z Uniwersytetów w Fukui, Nagoi i Uniwersytetu Nara postanowiła sprawdzić, czy szczególnie atrakcyjnemu posiłkowi towarzyszy specjalna wokalizacja. Wybrali mleczną czekoladę, którą szczury bardzo chętnie jedzą.
Astronomia/fizyka
Kwazary oddziałują na olbrzymie odległości
wczoraj, 17:07Kwazary to jedne z najjaśniejszych obiektów we wszechświecie. Źródłem ich energii jest opadająca na nie materia. Procesowi temu towarzyszą potężne wiatry, które wpływają na ewolucję galaktyk. Jednak trudno ocenić, jaka część energii czarnej dziury dociera na naprawdę duże odległości. Problem ten zbadał Satoshi Yamada z Tohoku University i jego zespół.
Astronomia/fizyka
Kwantowe struny Bethego w ultrazimnym gazie
wczoraj, 13:18Około stu lat temu Hans Bethe, późniejszy noblista, przewidział istnienie niezwykłych kwantowych stanów związanych, w których tworzące je cząstki wspólnie poruszają się, zderzają z podobnymi obiektami i zachowują swoją strukturę. Teraz Hanns-Christoph Nägerl z Uniwersytetu w Innsbrucku i jego zespół stworzyli mieszaninę takich obiektów zwanych strunami Bethego. Uzyskane przez nich struny składały się z co najmniej sześciu atomów.
Humanistyka
Ekspansja Słowian już od II wieku? Nowa metoda analizy DNA pokazuje, co niewidoczne
wczoraj, 10:43W latach 150–550 na obszarze od środkowego Dunaju po środkową Wołgę pochowano osoby, które wykazują podobieństwo genetyczne do późniejszych populacji związanych ze Słowianami. Związek ten uwidoczniła odmienna od dotychczas stosowanych metoda analizy danych genetycznych. Autorzy nowej pracy stawiają więc hipotezę, że pierwsza zauważalna faza ekspansji społeczności o słowiańskim profilu genetycznym przypada już na II wiek naszej ery, a nie dopiero na wiek VI.
Zdrowie/uroda
Spłukiwanie toalety wzbija w powietrze bioaerozole
9 września 2026, 10:12Gdy naciskamy przycisk spłuczki w toalecie, ma miejsce proces niewidoczny gołym okiem. Gwałtownie spływająca woda wytwarza drobne kropelki, które unoszą się w powietrzu. Część z nich może zawierać mikroorganizmy, a powstający aerozol dociera nawet na wysokość naszych ust. Przegląd badań wskazuje, że stężenie bioareozolu zależy od liczby drobnoustrojów w wodzie oraz objętości wody użytej do spłukania. Znacznie trudniej ocenić wpływ zamykania pokrywy toalety.
Astronomia/fizyka
Silny argument za istnieniem gluonium – brak poszukiwanego rozpadu
9 września 2026, 12:02Fizycy od pół wieku poszukują gluonium, hipotetycznej cząstki zbudowanej wyłącznie z gluonów, które są nośnikami oddziaływań silnych. Zespół z eksperymentu BESIII w Pekinie przedstawił jedne z najsilniejszych dowodów na ich istnienie. Kluczową wskazówką nie jest to, jak ta cząstka oddziałuje, ale to... czego nie widać.
Zdrowie/uroda
Energetyki i inne słodzone napoje mogą zwiększać ryzyko raka żołądka
10 września 2026, 09:28Osoby pijące dziennie ponad jedną porcję (240 ml) słodzonych napojów – w definicji tej mieszczą się napoje gazowane, energetyki i słodzone soki owocowe – mogą być narażone na zwiększone ryzyko raka żołądka. Tak wynika z wieloletniej obserwacji ponad 100 000 pracowników amerykańskiej służby zdrowia. Podobnej zależności nie zauważono u osób pijących napoje ze słodzikami. Jednak sami autorzy badań przyznają, że uzyskane przez nich wyniki wymagają potwierdzenia.
Humanistyka
Najstarsze ślady używania środków psychoaktywnych pochodzą z Sulawesi
10 września 2026, 15:02Ślady na zębach dwóch dawnych mieszkańców Sulawesi pozwoliły zajrzeć w odległą historię używek. Adam Brumm z australijskiego Griffith University i Marlon N. R. Ririmasse z indonezyjskiego Pusat Kolaborasi Riset Arkeologi Sulawesi oraz ich współpracownicy z Australii, Indonezji i USA informują na łamach Science Advances o zidentyfikowaniu najstarszych na świecie przykładów regularnego używania środków psychoaktywnych.
Technologia
Oto jak kropla deszczu może uszkodzić karoserię
10 września 2026, 17:37Kropla wody spływająca po liściu lub tworzywie sztucznym może gromadzić ładunek elektryczny, który następnie uszkodzi karoserię samochodu. Ten pomijany mechanizm uszkodzeń infrastruktury opisali na łamach Nature Zhongyuan Ni, Rüdiger Berger i Hans-Jürgen Butt oraz ich zespół z Instytutu Badań nad Polimerami im. Maxa Plancka. Ich odkrycie może pomóc w opracowaniu skuteczniejszych metod ochrony samochodów, statków czy budynków przed korozją.
Humanistyka
Mamy pierwszy materialny dowód na karne obcinanie nosa w dawnych Chinach?
11 września 2026, 09:26Jedną z kar stosowanych w dawnych Chinach – i nie tylko tam – było obcięcie nosa. Jest ona wspominana już we wczesnej chińskiej starożytności i wymieniania wielokrotnie w różnych tekstach, jednak dotychczas nie dysponowaliśmy materialnymi dowodami na jej istnienie. Kobieta, której szczątki odkryto na cmentarzysku w środkowych Chinach przeżyła rozległe okaleczenie. Uszkodzone kości zdążyły się zagoić, zatem uraz nie był bezpośrednią przyczyną jej śmierci.
Humanistyka
Ekspansja Słowian już od II wieku? Nowa metoda analizy DNA pokazuje, co niewidoczne
wczoraj, 10:43W latach 150–550 na obszarze od środkowego Dunaju po środkową Wołgę pochowano osoby, które wykazują podobieństwo genetyczne do późniejszych populacji związanych ze Słowianami. Związek ten uwidoczniła odmienna od dotychczas stosowanych metoda analizy danych genetycznych. Autorzy nowej pracy stawiają więc hipotezę, że pierwsza zauważalna faza ekspansji społeczności o słowiańskim profilu genetycznym przypada już na II wiek naszej ery, a nie dopiero na wiek VI.
Technologia
Oto jak kropla deszczu może uszkodzić karoserię
10 września 2026, 17:37Kropla wody spływająca po liściu lub tworzywie sztucznym może gromadzić ładunek elektryczny, który następnie uszkodzi karoserię samochodu. Ten pomijany mechanizm uszkodzeń infrastruktury opisali na łamach Nature Zhongyuan Ni, Rüdiger Berger i Hans-Jürgen Butt oraz ich zespół z Instytutu Badań nad Polimerami im. Maxa Plancka. Ich odkrycie może pomóc w opracowaniu skuteczniejszych metod ochrony samochodów, statków czy budynków przed korozją.
Zdrowie/uroda
Światło w nocy wpływa na budowę i funkcjonowanie serca?
11 września 2026, 12:32Analiza danych ponad 11 tysięcy osób wykazała, że ekspozycja na światło podczas nocnego odpoczynku była związana z niekorzystnymi zmianami w budowie i funkcjonowaniu serca. Jin Dai, Wen Dai, Yoriko Heianza i Lu Qi z Tulane University oraz Uniwersytetu Harvarda przeanalizowali wyniki pomiarów wykonywanych w latach 2013–2015, o których informacje znajdują się w bazie UK Biobank. Uczestnicy przez tydzień nosili na nadgarstku urządzenia rejestrujące ruch oraz natężenie światła, dzięki czemu można było ocenić ich indywidualną ekspozycję na światło.
Astronomia/fizyka
Silny argument za istnieniem gluonium – brak poszukiwanego rozpadu
9 września 2026, 12:02Fizycy od pół wieku poszukują gluonium, hipotetycznej cząstki zbudowanej wyłącznie z gluonów, które są nośnikami oddziaływań silnych. Zespół z eksperymentu BESIII w Pekinie przedstawił jedne z najsilniejszych dowodów na ich istnienie. Kluczową wskazówką nie jest to, jak ta cząstka oddziałuje, ale to... czego nie widać.
Zdrowie/uroda
Energetyki i inne słodzone napoje mogą zwiększać ryzyko raka żołądka
10 września 2026, 09:28Osoby pijące dziennie ponad jedną porcję (240 ml) słodzonych napojów – w definicji tej mieszczą się napoje gazowane, energetyki i słodzone soki owocowe – mogą być narażone na zwiększone ryzyko raka żołądka. Tak wynika z wieloletniej obserwacji ponad 100 000 pracowników amerykańskiej służby zdrowia. Podobnej zależności nie zauważono u osób pijących napoje ze słodzikami. Jednak sami autorzy badań przyznają, że uzyskane przez nich wyniki wymagają potwierdzenia.
Nauki przyrodnicze
Słonie posiadają kontrolę hamowania
14 września 2026, 09:34Kontrola hamowania pozwala powstrzymać dominującą ale nieskuteczną reakcję i wybrać zachowanie lepiej odpowiadające sytuacji. Jest ważnym mechanizmem podejmowania decyzji i elastycznego rozwiązywania problemów. Słonie, ze swoimi dużymi mózgami i złożonym życiem społecznym, wydają się świetnym kandydatem do posiadania kontroli hamowania.
Zostań Patronem
Od 2006 roku popularyzujemy naukę. Chcemy się rozwijać i dostarczać naszym Czytelnikom jeszcze więcej atrakcyjnych treści wysokiej jakości. Dlatego postanowiliśmy poprosić o wsparcie. Zostań naszym Patronem i pomóż nam rozwijać KopalnięWiedzy.
Zobacz listę Patronów KopalniWiedzy
Wywiad
Jak francuski filolog klasyczny tropi książki skradzione z polskiej biblioteki
Było to zaledwie kilka tygodni po rozpoczęciu mojej pracy w Oddziale Rękopisów. Moja przełożona zapytała mnie, czy nie chciałbym opracować katalogu dawnych listów przechowywanych w naszych zbiorach. Szukając zespołów korespondencji, natrafiłem na listy słynnego renesansowego hellenisty i zauważyłem, że części z nich brakuje. Wydało mi się to podejrzane. Ponieważ podczas pracy nad doktoratem musiałem czytać setki rękopiśmiennych listów rozproszonych w bibliotekach i archiwach całej Europy, wiedziałem, jak i gdzie szukać. Szybko udało mi się zlokalizować brakujące listy w niemieckiej bibliotece, gdzie zostały nabyte pod koniec lat osiemdziesiątych. To jeszcze bardziej wzbudziło moje podejrzenia.
REKLAMA
Artykuły
Pracownie Kompas Jutra – jak zaplanować zakupy, aby szkoła naprawdę skorzystała z programu?
Program Pracownie Kompas Jutra daje szkołom podstawowym możliwość zakupu nowoczesnych pomocy dydaktycznych i wyposażenia pracowni przyrodniczych oraz praktyczno-technicznych. Dofinansowanie może wynosić od 10 do 30 tys. zł, dlatego dla wielu placówek będzie to największa od kilku lat okazja do unowocześnienia szkolnych pracowni. Samo otrzymanie środków nie gwarantuje jednak sukcesu. Kluczowe jest rozsądne zaplanowanie zakupów, ponieważ wyposażenie powinno służyć uczniom przez wiele lat i być wykorzystywane podczas codziennych zajęć.
Polecane książki
Po „Bestiariuszu słowiańskim” czy „Księdze smoków polskich” w Wydawnictwie Bosz nadszedł czas na kolejną niesamowitą pozycję z serii Legendarz – „Bestiariusz nordycki”. Na początku czekała mnie spora niespodzianka. Biorąc tę książkę do ręki, spodziewałem się pozycji w rodzaju baśni i klech domowych. O, jakże się myliłem!
więcej