Humanistyka

Iloma językami mówila ludzkość w przeszłości? Naukowcy doszli do zaskakujących wniosków

4 godz. temu

Obecnie na świecie istnieje około 7500 języków. Brzmi imponująco, ale nowe badanie opublikowane w Science pokazuje, że to zaledwie blady cień dawnej różnorodności językowej. Damian Blasi (Uniwersytet Pompeu Fabra, Uniwersytet Harvarda), Marcus Hamilton (University of Texas, Santa Fe Institute), Russell Gray (Instytut Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Placka, Uniwersytet w Auckland) i Claire Bowern (Yale University) zrekonstruowali, jak zmieniała liczba języków w holocenie i doszli do wniosku, że 3000–1000 lat temu na Ziemi mogło istnieć nawet kilkadziesiąt tysięcy języków.

Medycyna

Nietypowy przebieg zakażenia i nowa koncepcja heterowirulencji

8 godz. temu

Na łamach New England Journal of Medicine naukowcy z Uniwersytetu w Kolonii, Niemieckiego Centrum Badań nad Zakażeniami (DZIF) oraz Broad Institute (Harvard/MIT) opisali rzadki przypadek przebiegu zakażenia, który rzuca nowe światło na to, jak bakterie chorobotwórcze ewoluują wewnątrz jednego pacjenta. Badacze wprowadzili pojęcie heterowirulencji – jednoczesnego występowania w obrębie tego samego zakażenia subpopulacji bakterii o wyraźnie różnym poziomie zjadliwości.

Nauki przyrodnicze

Czerniak u sumików to już czwarty nowotwór zakaźny zidentyfikowany przez naukę

9 godz. temu

Od 2012 roku wędkarze i biolodzy zaczęli zauważać coś niepokojącego u sumików karłowatych (Ameiurus nebulosus) żyjących w jeziorze Memphremagog, które leży w stanie Vermont w USA i prowincji Quebec w Kanadzie. Coraz więcej ryb miało na skórze czarne zmiany, które histopatolodzy zidentyfikowali jako czerniaka złośliwego. W latach 2014–2017 dotyczyło to nawet 23–37% badanych osobników. Emily E. Curd z University of Vermont, Samuel F. M. Hart z University of Utah i ich współpracownicy postanowili zweryfikować odważną hipotezę – nie mamy do czynienia ze zwykłym nowotworem, lecz z nowotworem zakaźnym, przenoszącym się pomiędzy poszczególnymi osobnikami niczym pasożyt.

Medycyna

Ultradrobne pyły zabijają około 2 milionów osób na świecie

12 godz. temu

Zanieczyszczenie powietrza zwykle kojarzymy ze smogiem widocznym gołym okiem albo znanym wskaźnik PM 2,5. Tymczasem najnowsze badanie zespołu kierowanego przez Josa Lelievelda i Andrei Pozzera z Instytutu Chemii im. Maxa Plancka wskazuje, że prawdziwym, niedocenianym zabójcą mogą być cząstki jeszcze mniejsze – ultradrobne pyły (UFP), o średnicy poniżej 100 nanometrów. Mają one tak małą masę, że nie są uwzględniane w standardowych normach jakości powietrza. Mimo to, jak pokazują autorzy, mogą odpowiadać za blisko dwa miliony zgonów rocznie na całym świecie.

Medycyna

Uczeni odkryli nową drogę odpływu cieczy wodnistej z oka. Może to pomóc w leczeniu

24 lipca 2026, 17:00

Zespół badaczy z Toronto, kierowany przez Yeni Yücel i Neeru Guptę, od kilkunastu lat dowodzi, że istotną rolę w odpływie płynu z oka odgrywają także naczynia limfatyczne. Wcześniej opisali taką drogę w przedniej części oka. W najnowszej publikacji uczeni opisali odrębną drogę w tylnym odcinku gałki ocznej, nazwaną POLO (posterior ocular lymphatic outflow).

Humanistyka

Spadek dzietności to uniwersalny wzorzec. Przyczyna jest prostsza, niż można by sądzić

24 lipca 2026, 14:17

Demografowie od dawna opisują transformację demograficzną jako proces, w którym modernizacja najpierw obniża śmiertelność, a następnie płodność. Schemat ten, wywiedziony głównie z obserwacji krajów zachodnich, uchodził za uniwersalny, choć nigdy nie sprawdzono go w skali globalnej. Nowe badanie Kenjiego Itao z Uniwersytetu Tohoku, opublikowane w Evolutionary Human Sciences, wypełnia tę lukę i odsłania strukturę prostszą, niż można się było spodziewać.

więcej informacji

Zostań Patronem

Patronite Od 2006 roku popularyzujemy naukę. Chcemy się rozwijać i dostarczać naszym Czytelnikom jeszcze więcej atrakcyjnych treści wysokiej jakości. Dlatego postanowiliśmy poprosić o wsparcie. Zostań naszym Patronem i pomóż nam rozwijać KopalnięWiedzy. Zobacz listę Patronów KopalniWiedzy

Wywiad

Migrena to nie jest po prostu „silniejszy ból”

Szacuje się, że w Polsce na migrenę może chorować nawet 6 milionów ludzi, z czego około 750 tysięcy cierpi na jej najcięższą postać – migrenę przewlekłą. Pod kątem właściwej diagnostyki i leczenia wciąż mamy sporo do nadrobienia – pacjenci latami szukają właściwego rozpoznania, średnio trwa to od kilku do nawet kilkunastu lat. Jest to związane z faktem, że migrena wciąż – niestety również przez lekarzy – nie jest traktowana jak choroba neurologiczna, którą należy leczyć. A właśnie w kwestii leczenia w ostatnim dziesięcioleciu nastąpił ogromny przełom.

REKLAMA

Artykuły

Walka o widoczność w sieci: Google, modele językowe i generatywne odpowiedzi AI

Przez lata Google miało niemal monopol na widoczność w sieci. Kto zajmował wysokie miejsca w wynikach, ten przejmował uwagę i ruch. Ta pozycja nadal jest bardzo silna – w czerwcu 2026 roku Google miało 89,26% udziału w polskim rynku wyszukiwarek. Dziś jednak o uwagę użytkownika rywalizują również ChatGPT i inne narzędzia AI, które zamiast listy linków mogą podać gotową odpowiedź wraz ze źródłami. Widoczność nie kończy się więc już na pozycji w Google. Liczy się także to, czy marka, strona albo ekspert zostaną uznani za źródło warte przywołania.




Konkurs

Marzą Wam się „Historyczne bzdury o średniowieczu”? Teraz możecie je wygrać w naszym konkursie.
Zadajemy trzy proste pytania – na które odpowiedzi znajdziecie w recenzji opublikowanej na Facebooku, Twitterze i naszej witrynie – a wśród osób, które prawidłowo odpowiedzą, rozlosujemy rewelacyjną książkę Anny Zielińskiej. Zapraszamy!

zobacz szczegóły

Polecane książki

Psychika. Historia ludzkiego umysłu

Książki psychologiczne mnie nudzą, unikam ich. Zatem z dużą dozą ostrożności i nienajlepszym nastawieniem podszedłem do czytania tej pozycji. Jakże bardzo się myliłem!

„Psychika. Historia ludzkiego umysłu” profesora Paula Blooma wydana przez Dom Wydawniczy Rebis to odświeżająca, fascynująca lektura. Autor pracuje na Yale University, studiował na McGill i MIT, wykładał na Uniwersytecie Johna Hopkinsa i w Towarzystwie Maxa Plancka. Z taką biografią nie musi pisać książek. Ale bardzo dobrze, że to robi, bo robi to bardzo dobrze.

więcej