Dlaczego kobiety częściej chorują na alzheimera i co ma do tego macierz zewnątrzkomórkowa?
Blisko dwie trzecie chorych na Alzheimera to kobiety, ale naukowcy wciąż nie rozumieją do końca, dlaczego to właśnie one są bardziej narażone. Od lat uważano, że utrata estrogenu po menopauzie pozbawia mózg naturalnej ochrony przed neurodegeneracją. Nowe badanie przeprowadzone na Northwestern University dostarcza przekonujących dowodów na słuszność tej hipotezy, ale jednocześnie wskazuje zaskakujące miejsce, w którym rozgrywa się kluczowy proces.
Tym miejscem jest przestrzeń między komórkami mózgu. Macierz zewnątrzkomórkowa (ECM), sieć cząsteczek wypełniających szczeliny między neuronami, stanowi niemal 20% objętości mózgu. Odpowiada za komunikację komórkową, rozwój mózgu i plastyczność synaptyczną, czyli biologiczną podstawę uczenia się i pamięci. Naukowcy tradycyjnie koncentrowali się na samych komórkach nerwowych, ignorując tę przestrzeń. Tutaj mamy pierwsze badanie, które bada wpływ utraty estrogenu właśnie na ECM.
Badacze posłużyli się genetycznie zmodyfikowanymi myszami pozbawionymi aromatazy – enzymu niezbędnego do produkcji estrogenu – albo w całym ciele, albo wyłącznie w mózgu. Porównywali pamięć, zachowanie i funkcje społeczne u samców i samic w młodym oraz starszym wieku. Okazało się, że problemy z pamięcią przestrzenną i zachowaniami społecznymi pojawiły się wyłącznie u starych samic z niedoborem estrogenu w mózgu. U samców żadnych podobnych deficytów nie odnotowano.
Badanie pokazuje, że samice – w odróżnieniu od samców – mogą być wyjątkowo wrażliwe na utratę estrogenu w mózgu w starszym wieku, co potencjalnie zwiększa ryzyko choroby Alzheimera – powiedziała dr Hong Zhao z Northwestern University Feinberg School of Medicine.
Analiza ekspresji genów w hipokampie ujawniła u starych samic wyraźne zaburzenia właśnie w ECM. Geny budujące to rusztowanie były znacząco nadaktywne. Identyczny wzorzec obserwuje się w mózgach ludzkich pacjentów z Alzheimerem.
Odkrycie otwiera nowy kierunek terapeutyczny. Obecne leki przeciwko chorobie Alzheimera, takie jak lekanumab czy donanumab, usuwają złogi amyloidu – jeden z głównych objawów choroby – lecz ich wpływ na codzienne funkcjonowanie chorych pozostaje dyskusyjny. Autorzy sugerują, że przywrócenie prawidłowego środowiska ECM mogłoby stanowić zupełnie nowe podejście do ochrony pamięci.
Dostarczyliśmy jednych z najbardziej przekonujących dowodów na to, że estrogen jest kluczowy dla funkcji pamięci i nastroju w kobiecym mózgu. Gdy pamięć zostaje utracona, już nie wraca – podkreślił dr Serdar Bulun, współautor badania. Wyniki powinny skłonić klinicystów do większej świadomości roli estrogenu w zdrowiu kobiecego mózgu i do dalszych badań nad bezpieczniejszymi strategiami hormonalnej terapii zastępczej.
Badania zostały opisane w Aging Cell.
Komentarze (0)