Neandertalczycy z Jaskini Stajnia. Pierwsze badania mDNA wielu mieszkających tam osób
W Jurze Krakowsko-Częstochowskiej znajduje się Jaskinia Stajnia, jedno z najważniejszych stanowisk neandertalskich w Europie Środkowej. Przez dziesiątki tysięcy lat zachowały się w niej nie tylko kości i narzędzia, ale coś cenniejszego – DNA ludzi, którzy żyli tu przed ostatnim zlodowaceniem. Na łamach Current Biology ukazał się właśnie artykuł First multi-individual Neanderthal mitogenomes from north of the Carpathians, którego autorzy – w tym naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego i Polskiej Akademii Nauk – donoszą o pierwszym udanym odczytaniu kompletnych genomów mitochondrialnych (DNA dziedziczonego po matce) od wielu neandertalczyków z jednego stanowiska na północ od Karpat.
Materiał badawczy stanowiło dziewięć zębów neandertalskich, z których osiem poddano sekwencjonowaniu mitochondrialnego DNA. Cztery z tych zębów nigdy wcześniej nie były analizowane genetycznie – pochodziły z różnych warstw skalnych jaskini, co samo w sobie rodziło pytania: czy należały do osobników żyjących w tym samym czasie, czy też dzielą je tysiące lat?
Analiza genetyczna dała zaskakującą odpowiedź. Trzy zęby, znalezione w zupełnie różnych warstwach osadu, miały identyczne mitochondrialne DNA. Dwa należały do dzieci lub tego samego dziecka, trzeci do osoby dorosłej. Być może mamy tutaj do czynienia z matką i jej dzieckiem lub dziećmi. Odkrycie to jednocześnie ujawniło, że warstwy jaskini zostały silnie wymieszane.
Łącznie zidentyfikowano szczątki co najmniej siedmiu, a możliwe, że nawet ośmiu różnych osobników – tworzą oni tym samym najstarszy w Europie Środkowej zbiór danych pochodzących od neandertalczyków przebywających w tym samym miejscu.
Jednym z najtrudniejszych zadań było ustalenie wieku szczątków. Tradycyjne datowanie radiowęglowe na nic się nie przydało. Zęby były zbyt stare lub zbyt mocno zanieczyszczone, by dać wiarygodne wyniki. Badacze wykorzystali więc inną metodę, która wskazała, że badani neandertalczycy żyli od około 92 500 do 119 700 lat temu, co odpowiada cieplejszemu okresowi ostatniego interglacjału, określanemu w geologii jako MIS 5.
Analiza drzewa filogenetycznego pokazuje, że neandertalczycy ze Stajni byli blisko spokrewnieni z osobnikami z jaskini Mezmaiskaya na Kaukazie, z „Thorinem" z jaskini Mandrin we Francji oraz neandertalską kobietą z Forbes’ Quarry (Gibraltar 1) na Gibraltarze. To sugeruje, że linia matczyna reprezentowana przez polskie zęby była niegdyś szeroko rozprzestrzeniona – od Półwyspu Iberyjskiego po Kaukaz – zanim została wyparta przez późniejszy typ genetyczny neandertalczyków.
Zdaniem autorów wyniki te zmieniają sposób myślenia o Europie Środkowo-Wschodniej. Przez lata traktowano te tereny jako peryferia świata neandertalskiego – zbyt odległe od Lewantu, zbyt nieprzystępne klimatycznie. Tymczasem Stajnia pokazuje, że Europa Środkowa była ważnym obszarem rozprzestrzeniania się neandertalczyków.
Komentarze (0)