Wielki Zderzacz Hadronów... ogrzewa mieszkania

30 stycznia 2026, 12:18 | Ciekawostki

Od dwóch tygodni największy na świecie akcelerator cząstek, Wielki Zderzacz Hadronów (LHC), służy nie tylko do badań naukowych, ale również do... ogrzewania domów. Jeszcze w ubiegłym roku, 12 grudnia, zakończono prace nad systemem wymiany ciepła, który został uruchomiony w połowie stycznia bieżącego roku i dostarcza energię do sieci ciepłowniczej francuskiego miasta Ferney-Voltaire.

Dwudziestosiedmiokilometrowy LHC znajduje się pod ziemią, jednak korzysta też z ośmiu miejsc z instalacją naziemną. Jedno z nich, Point 8, znajduje się w pobliżu Ferney-Voltaire. Tamtejsze instalacje, szczególnie te kriogeniczne, wymagają chłodzenia wodą, która w wyniku tego procesu się nagrzewa. Normalnie gorąca woda trafiałaby do  chłodni kominowej, a ciepło z niej uciekałoby do atmosfery, a schłodzona woda zostałaby wykorzystana ponownie. W nowym systemie gorąca woda przechodzi początkowo przez dwa 5-megawatowe wymienniki ciepła, która przekazują energię cieplną do sieci Ferney-Voltaire, mówi Nicolas Bellegarde z CERN-u.

Ilość energii, którą w ten sposób może dostarczyć CERN, wystarczy do ogrzania tysięcy mieszkań. Instytucja może zapewniać energię tak długo, jak nie wpływa to na jej funkcjonowanie. Obecnie Ferney-Voltaire korzysta zaledwie z 5 MW energii z CERN-u, ale dzięki temu wybudowaniu dwóch wymienników ciepła, ilość tę można podwoić, szczególnie wtedy, gdy akceleratory CERN-u pracują pełną parą.

Latem bieżącego roku Wielki Zderzacz Hadronów zostanie wyłączony na wiele lat. Będzie to tzw. Long Shutdown 3 (LS3). Akcelerator będzie wtedy rozbudowywany i udoskonalany w ramach prac nad stworzeniem High-Luminosity LHC. To już opóźniony projekt zwiększenia jasności zderzacza. Jasność to jeden z podstawowych parametrów akceleratora. Jest ona proporcjonalna do liczby zderzeń, jakie można przeprowadzić w danej jednostce czasu. Więcej zderzeń, to więcej danych, a więc większe możliwości badawcze.

W czasie, gdy LHC będzie wyłączony, niektóre instalacje Point 8 wciąż będą chłodzone. CERN będzie w tym czasie dostarczał do Ferney-Voltaire od 1 do 5 MW mocy cieplnej. CERN wciąż rozbudowuje swoje możliwości odzyskiwania energii. Na przykład centrum bazodanowe Prévessin, którego budowę rozpoczęto w 2024 roku, zostało wyposażone w system odzyskiwania ciepła, dzięki czemu już od kolejnej zimy większość budynków tego centrum będzie ogrzewana przez ciepło pochodzące z jego własnych komputerów. Z kolei w chłodniach kominowych LHC Point 1 jest właśnie montowany układ odzyskiwania ciepła, który będzie ogrzewał budynki CERN-u w miejscowości Meyrin. Dzięki tym inicjatywom już od roku 2027 zaoszczędzonych zostanie od 25 do 30 GWh energii rocznie.

LHC Wielki Zderzacz Hadronów CERN ogrzewanie energia cieplna