Jak „Ołtarz” trafił do Stonehenge? Podróż przez setki kilometrów trwała tysiące lat?

5 czerwca 2026, 14:09 | Humanistyka

Przed trzema laty dowiedzieliśmy się, że „Ołtarz" ze Stonehenge jest odmienny od pozostałych głazów tworzących słynny zabytek. To zaś oznaczało, że pochodzi z innego źródła. Głazy tworzące krąg zewnętrzny Stonehenge to piaskowiec, sarsen, pochodzący z lokalnego źródła oddalonego od budowli o ponad 20 kilometrów. Natomiast błękitne kamienie przywieziono z zachodniej Walii, z miejsca oddalonego o 225 kilometrów od Stonehenge. Przez setki lat „Ołtarz" był identyfikowany z błękitnymi kamieniami i ich pochodzeniem. Od niedawna wiemy, że pochodzi on z Basenu Orkadzkiego (Orcadian Basin) położonego o 700 kilometrów na północ. Jak 6-tonowy głaz o długości 5 metrów przebył taką drogę i posłużył do budowy Stonehenge?

Autorzy nowych badań, opublikowanych na łamach Journal of Quaternary Science uszczegółowili pochodzenie kamienia i zmierzyli się z hipotezą mówiącą, że głaz został przyniesiony przez lodowiec, a później przetransportowany przez ludzi na miejsce megalitycznej budowli.

Anthony J. I. Clarke z Curtin University w Perth, Remy L. J. Veness z Sheffield Hallam University i ich zespół, na podstawie analizy cyrkonów zawartych w skale, stwierdzili, że „Ołtarz" jest najbardziej podobny do piaskowców z Caithness, a najprawdopodobniej pochodzi z okolic Sarclet na północnych wybrzeżach Szkocji. Wykluczyli natomiast obszary położone bardziej na południe. Sarclet od Stonehenge dzieli w linii prostej 800 kilometrów.

Naukowcy zajęli się następnie hipotezą o transporcie przez lodowiec. Modelowanie ruchu lądolodu podczas ostatniego zlodowacenia pokazało, że lód z regionu Caithness płynął głównie na północny-wschód. Istniał jednak wąski korytarz, którym lód mógł przenosić skały na południe, aż do Ławicy Dogger na Morzu Północnym. W okresie zlodowacenia była to część lądu stałego – Doggerlandu – łączącego Wyspy Brytyjskie z kontynentem. To obszar położony o 400 kilometrów na północny-wschód od Stonehenge. Lodowiec mógł więc wykonać za ludzi część pracy, przenosząc głaz o setki kilometrów bliżej. Problem jednak w tym, że obszar ten został zalany przez podnoszące się wody morskie na tysiące lat przed powstaniem Stonehenge.

Jeśli przyjmiemy, że głaz został przeniesiony przez lodowiec, to ludzie musieli zabrać go z Ławicy Dogger pomiędzy 8 a 7 tysięcy lat temu. Stonehenge powstało około 5000 lat temu. To zaś oznacza, że „Ołtarz" trafił do centrum megalitu w wyniku wieloetapowej podróży, najpierw transportowany przez lodowiec, a później przez setki kilometrów i tysiące lat – przez ludzi.

W obu możliwych scenariuszach – transportu przez lodowiec z Caithness i ludzi z Ławicy oraz transportu wyłącznie przez ludzi z Caithness – prehistoryczne społeczeństwo musiało podjąć olbrzymi wysiłek, by przetransportować wielki głaz przez setki kilometrów.

Obydwa scenariusze wymagają od neolitycznych społeczności niezwykłych zdolności organizacyjnych, sprawnej logistyki i rozległych sieci kontaktów na odległość setek kilometrów.

Stonehenge ołtarz podróż głaz lodowiec