Niezwykle rzadkie odkrycie w Meksyku – pochówek kobiety ubóstwionej przez Azteków
Archeolodzy prowadzący prace w ramach Proyecto Tlatelolco meksykańskiego Narodowego Instytutu Antropologii i Historii odkryli pochówek, który może być jednym z niewielu zidentyfikowanych pochówków cihuapipiltin, ubóstwionej kobiety, która zmarła przy pierwszym porodzie. Jeśli interpretacja jest prawidłowa, to mamy do czynienia z czymś wyjątkowym – ze względu na naturę cihuapipiltin takie znaleziska są bowiem niezwykle rzadkie.
Proyecto Tlatelolco to trwający od dekad program badań historycznych i archeologicznych w dzielnicy Tlatelolco w Ciudad de México. W przeszłości Tlatelolco było miastem bliźniaczym Tenochtitlanu, najważniejszym centrum handlowym Mezoameryki. To tam rozegrała się ostatnia bitwa między Aztekami a Hiszpanami, która uwieńczyła podbój państwa Azteków.
W 2023 roku podczas ratowniczych prac archeologicznych odkryto szyb związany z ostatnim etapem prac budowlanych przy kompleksie ceremonialnym z lat 1506–1515. W szybie znajdował się zaś pochówek dziewczyny, która w chwili śmierci miała 15–17 lat. Towarzyszyły jej figurki kobiece, talerze, misy, przęśliki oraz noworodek w wieku około 2 miesięcy. Teraz naukowcy interpretują znalezisko jako pochówek cihuapipiltin, a jeśli mają racje, to struktura, przy której pochowano dziewczynę może być świątynią ubóstwionych kobiet.
W czasach prehiszpańskich głównym bogiem odpowiedzialnym za kobiecą reprodukcję był Cihuacoatl. Jest on blisko powiązany z duchami – miały one różne nazwy (cihuateteo, cihuapipilti, mocihuaquetzque), a w świecie nauki do dzisiaj trwają spory o szczegółowe ich interpretacje – kobiet zmarłych przy pierwszym porodzie. Najlepszym źródłem wiedzy o tych kobietach jest Kodeks Florentyński autorstwa „pierwszego antropologa Ameryk” franciszkanina Bernardino de Sahagúna.
Dla Azteków niektóre rodzaje śmierci – w boju, w ofierze i podczas porodu – zapewniały szczególny status w zaświatach. Kobiety zmarłe podczas pierwszego porodu, cihuapipilti, zamieszkiwały zachodnią stronę horyzontu i towarzyszyły Słońcu podczas jego drogi od zenitu do zachodu. Strona wschodnia, zatem eskortowanie Słońca od wschodu po zenit, należała do wojowników poległych w boju.
Poród był uważany za bitwę ze śmiercią, w której trofeum lub jeńcem było nowo narodzone dziecko. Podobnie jak wojownik, kobieta walczyła o ciągłość rodu; ta, która umierała podczas porodu, przemieniała się w istotę boską i zamieszkiwała Dom Słońca w zachodniej części nieba. Jest to kierunek zgodny z orientacją budowli, w której znaleźliśmy ten pochówek, wyjaśnia Salvador Guilliem Arroyo, dyrektor Proyecto Tlatelolco.
Niektórzy z Azteków, z którym rozmawiał Bernardino de Sahagún, mówili, że cihuapipilti były szczęśliwe ze swojego losu, wedle innych były złe z powodu tego, co je spotkało. Jako takie stawały się tzitzimime, złymi duchami, które w określone noce w ciągu roku pojawiały się na skrzyżowaniach dróg, by krzywdzić ciężarne kobiety i dzieci. Ludzie, którzy je spotkali trzęśli się, ich kończyny obumierały i skręcały się, a z ust toczyli pianę. Wygląda więc na to, że cihuapipilti jako tzitzimime powodowały epilepsję.
Aztekowie składali cihuapipilti ofiary, zarówno w domu, jak i na skrzyżowaniach dróg, by ubłagać duchy i – prawdopodobnie – uleczyć choroby przez nie spowodowane. Prehiszpańskie kamienne rzeźby przedstawiające kobiety o nagich piersiach i czaszkach zamiast głów, są często interpretowane jako cihuapipilti ustawiane na skrzyżowaniach, gdzie składano im ofiary.
Pochówki cihuapipilti jest trudno znaleźć i zinterpretować. Kobiety te były grzebane przy skrzyżowaniach dróg, poza głównymi kompleksami świątynnymi, które zwykle są przedmiotem badań archeologicznych. Dlatego też głównie znajdowane są rzeźby i innego typu ikonografia przedstawiająca cihuapipilti. Obiecujący jest fakt, że lokalizacja przynajmniej niektórych rzeźb może odpowiadać lokalizacji pochówków, zatem przed zainteresowanym archeologiem otwiera się interesujące pole badawcze.
Wspomniana na wstępie nastolatka wykazuje wrodzone patologie związane z charakterystyczną dla swoich rodaków endogamią, czyli małżeństwami w obrębie krewnych. Znaleziono u niej dens invaginatus (tzw. ząb w zębie) czyli wgłębienie szkliwa w zębinę oraz nieprawidłowe połączenie pierwszego kręgu szyjnego z kością potyliczną. Pochowany wraz z nią noworodek wykazuje patologie powiązane z niedoborem żywieniowym przekazanym przez matkę, np. ze szkorbutem. Ponadto zmiany widoczne na okostnej młodej kobiety sugerują, że zmarła na sepsę. Niewykluczone zatem, że kobieta zmarła podczas porodu pierwszego dziecka, została uznana za cihuapipiltin, jej dziecko zmarło niedługo po niej i oboje zostali pochowani w pobliżu świątyni poświęconej tak zmarłym matkom.
Komentarze (0)