Małpy na Gibraltarze jedzą ziemię. Tak sobie radzą ze śmieciowym ludzkim pożywieniem?
Jedyne małpy Europy, zamieszkujące Gibraltar makaki berberyjskie, mają niezwykły zwyczaj – regularnie zjadają ziemię. To zjawisko, znane w nauce jako geofagia, zostało po raz pierwszy szczegółowo udokumentowane w tej populacji przez zespół badaczy z kilku europejskich uczelni. Wśród nich byli Sylvain Lemoine z University of Cambridge i Jessica Frater z University of Oxford. Wyniki ich pracy ukazały się w piśmie Scientific Reports i rzucają nowe światło na to, jak obecność człowieka zmienia zachowanie dzikich naczelnych.
Geofagia – celowe spożywanie ziemi, gliny, kredy lub podobnych materiałów – nie jest zjawiskiem nieznanym w świecie zwierząt. Obserwujemy ją u ptaków, dużych ssaków, a także u ludzi i innych naczelnych. Naukowcy spierają się o jej funkcję. Według jednej z hipotez ziemia chroni układ pokarmowy przed toksynami i patogenami, wiążąc szkodliwe substancje i regulując pH jelit. Według innej dostarcza ona minerałów nieobecnych w codziennej diecie, takich jak żelazo, wapń czy sód. Widać to szczególnie u ludzi, gdzie anemia jest często powiązana z geofagią.
Na Gibraltarze żyje około 230 makaków berberyjskich podzielonych na osiem grup. Co roku obszar, na którym żyją, odwiedza niemal milion turystów, którzy – mimo zakazu – regularnie karmią małpy. Makaki otrzymują od nich wysokokaloryczne, tłuste i słodkie przekąski, jak chipsy, czekolady, lody czy chleb.
Badacze obserwowali populację przez niemal dwa lata, rejestrując 46 przypadków geofagii u 44 różnych osobników. Aż 82,6% przypadków dotyczyło spożywania czerwonej gleby, zwanej terra rossa. Wyliczona częstotliwość – ponad 12 zdarzeń tygodniowo w skali całej populacji – plasuje gibraltarskie makaki wśród naczelnych praktykujących geofagię najintensywniej na świecie.
Co istotne, zjawisko to było wyraźnie częstsze latem, gdy ruch turystyczny osiąga szczyt. Grupy niemające kontaktu z turystami – jak stado Middle Hill – nie wykazywały tego zachowania. Analiza statystyczna potwierdziła, że im więcej jedzenia od turystów spożywały małpy, tym częstsza była geofagia.
Autorzy badania sugerują, że ziemia może chronić przed niektórymi negatywnymi skutkami ludzkiej diety. Produkty wysokoprzetworzone są ubogie w błonnik, a bogate w cukier, tłuszcz i nabiał. Ponieważ naczelne po odstawieniu od piersi tracą zdolność trawienia laktozy, produkty mleczne mogą wywoływać u nich poważne dolegliwości żołądkowe. Spożywanie gliny mogłoby łagodzić te objawy poprzez wiązanie substancji drażniących, zmianę pH jelit lub wpływ na mikrobiom. Badacze wskazują też na możliwe zakłócenia składu mikrobioty jelitowej wywołane przez dietę turystyczną jako potencjalny mechanizm wyzwalający to zachowanie.
Równie intrygujący jest kulturowy wymiar zjawiska. Choć małpy najczęściej jadły ziemię w pojedynkę, prawie 90% przypadków odbywało się w obecności innych osobników. Młode obserwowały dorosłych. Różne grupy wykazywały różne preferencje co do rodzaju gleby – co wskazuje, że wybory nie są przypadkowe, lecz przekazywane społecznie. Eksperymenty z prezentacją czterech typów gleby potwierdziły grupowe różnice. Na przykład osobniki z grupy zamieszkującej Małpią Kryjówkę spożywały smołę z dróg asfaltowych, czego nie robiły makaki z innych grup.
Najczęściej konsumowanym rodzajem gleby była bogata w hematyt terra rossa. Małpy jadły też tzw. yellow soil, czyli odmianę terra rossa bogatą w getyt oraz humus (black soli).
Zdaniem badaczy geofagia na Gibraltarze to nie anomalia, lecz lokalnie utrwalona tradycja – zachowanie wyuczone i przekazywane w obrębie grupy, które wyewoluowało w odpowiedzi na specyficzne warunki środowiska zdominowanego przez człowieka.
Komentarze (0)