Weronika – krowa, która używa narzędzi

20 stycznia 2026, 16:08 | Nauki przyrodnicze

Im lepiej nauka poznaje zwierzęta, tym częściej okazuje się, że kolejne gatunki posiadają zdolności, których ludzie tradycyjnie im odmawiają. Naukowcy z Uniwersytetu Wiedeńskiego opisali krowę, która używa narzędzi. Przypadek Weroniki, bo tak ma na imię przedstawicielka rasy Swiss Brown, pokazuje, że o zdolnościach zwierząt, które ludzie udomowili tysiące lat temu wiemy mniej, niż o możliwościach dzikich zwierząt jak szympansy, kruki czy delfiny.

Weronika ma obecnie 13 lat i mieszka w górskiej wsi Nötsch na południu Austrii. Jej właścicielem jest Witgar Wiegele, rolnik uprawiający zboża metodami organicznymi i właściciel miejscowej piekarni. Weronika to zwierzę domowe, nie jest trzymana na mięso czy mleko.

Około 10 lat temu Witgar zauważył, że krowa czasami podnosi patyki i się nimi drapie. Niedawno jego przyjaciel sfilmował Weronikę, a nagranie wysłał profesor Alice Auersperg. Uczona jest biologiem w Messerli Research Institute for Human-Animal Interaction, specjalizuje się w możliwościach poznawczych zwierząt. Gdy zobaczyłam to zachowanie od razu pomyślałam, że to nie jest jakaś tam ciekawostka, ale ważny z naukowego punktu widzenia przykład użycia narzędzia przez gatunek, który jest pomijany w badaniach zdolności poznawczych zwierząt, mówi uczona. Wybrała się więc z doktorem Antoniem Osuną-Mascaró do Nötsch.

Naukowcy byli przekonani, że spędzą całe godziny czekając, aż Weronika użyje narzędzia. Jednak zaskoczyła nas, podnosząc kij od razu, gdy go przed nią umieściliśmy. Wzięła go językiem, precyzyjnie trzymała w pysku i drapała się po grzbiecie, którego nie mogła dosięgnąć w inny sposób, mówi Osuna-Mascaró. Po pierwszej wizycie naukowcy zdecydowali o przeprowadzeniu serii eksperymentów, by sprawdzić, czy krowa jest w stanie używać narzędzi w sposób elastyczny i kontekstowy, a nie tylko wykonywać sztywne stereotypowe zachowanie. Elastyczne i kontekstowe używanie narzędzi oznacza zdolność do dobierania narzędzia do rozwiązania różnych problemów, modyfikowania go, zmiany strategii gdy jakieś rozwiązanie nie działa czy wykorzystywanie jednego narzędzia do nowych nietypowych celów. Takie zachowania wskazują na umiejętność zaawansowanego uczenia się, innowacyjność, zdolność do planowania i istnienie myślenia przyczynowo-skutkowego.

W ramach eksperymentów naukowcy kładli przed Weroniką szczotkę ryżową. Strona, po której znajdowało się włosie (lewa lub prawa) za każdym razem była losowa. Naukowcy rejestrowali, w jaki sposób Weronika łapała szczotkę i jak jej używała.
Eksperymenty wykazały, że krowa świadomie wybiera co i jak chce zrobić. Gdy chciała podrapać się po twardej, szerokiej części ciała, na przykład po grzbiecie, robiła to włosiem. Jednak gdy potrzebowała podrapać się po części miękkiej, jak brzuch, wykorzystywała w tym celu kij, a nie włosy szczotki. Co więcej, podczas drapania się po części twardej wykonywała szerokie ruchy, podobne do zamiatania podłogi przez człowieka. Gdy korzystała z końca kija, ruchy były bardziej kontrolowane, ostrożne i skupione na mniejszym obszarze.

To naprawdę mnie zaskoczyło. Do drapania się nie wybierała tego końca szczotki, który po prostu był bliżej obszaru, jaki chciała podrapać. Dobierała odpowiednią końcówkę oraz technikę drapania się. Używała szczotki jak wielozadaniowego narzędzia, mówi Osuna-Mascaró. Dotychczas jedyne silne dowody na używanie tego samego narzędzia do różnych zadań pochodzą od szympansów, dodaje uczony.

Elastyczne używanie narzędzi jest powiązane ze złożonymi zdolnościami poznawczymi. Zwykle wymaga to pewnej kontroli motorycznej oraz planowania. Fakt, że krowa to potrafi, stanowi wyzwanie dla naszych przekonań, szczególnie dotyczących tych zwierząt, które postrzegamy wyłącznie przez pryzmat użyteczności, dodaje profesor Auersperg.

Autorzy badań zauważają, że Weronika żyje zupełnie inaczej, niż zdecydowana większość krów. Ma 13 lat, tymczasem zwierzęta te są zabijane przez ludzi w znacznie młodszym wieku. Większość z nich nie żyje na otwartych pastwiskach, nie ma więc wokół siebie bogatego środowiska o obiektów, którymi można manipulować. Nie mają więc szans na rozwinięcie swoich zdolności, podobnie jak nie mają ich ludzie żyjący w bardzo ubogim, nienaturalnym otoczeniu, którzy nie dożywają wieku właściwego dla swojego gatunku.

Tutaj nie chodzi o pokazanie, że krowy są mądrzejsze niż sądzimy. Badania te pokazują, że nasze założenia dotyczące inteligencji zwierząt wynikają z tego, jak je traktujemy i czego od nich oczekujemy, stwierdza Auersperg.

Naukowcy apelują, by informować ich o przypadkach zaobserwowania krów wykorzystujących narzędzia. Chcieliby kontynuować swoje badania. A ze szczegółami na temat badań nad Weroniką można zapoznać się na łamach Current Biology.