Kobiety jak neandertalczycy. Miednica mężczyzn przeszła ewolucję
W 1983 roku w jaskini Kebara na Górze Karmel w Izraelu naukowcy znaleźli niemal kompletny szkielet neandertalczyka, a wraz z nim coś, czego brak nauka odczuwała od dziesięcioleci – niemal kompletną miednicę. Wcześniej dysponowano jedynie fragmentami tej części ciała, które zaskakiwały badaczy niezwykle długą i cienką górną częścią kości łonowej. Jako że to właśnie ona wyznacza w dużej mierze obwód wejścia do miednicy (kanału rodnego) uważano, że neandertalczycy rodzili bardzo duże dzieci lub ich ciąża trwała bardzo długo. Jednak szkielet Kebara 2 pokazał słabość tej hipotezy – kość łonowa była długa, a szkielet należał do mężczyzny.
Przed czterema dekadami Kebara 2 był opisywany przez paleontologa Yoela Raka. Teraz wraz ze swoim zespołem uczony powrócił do badanego już wcześniej materiału ze znacznie bogatszym zestawem danych i sformułował niezwykle interesującą hipotezę.
Na łamach Scientific Reports ukazał się artykuł, którego autorzy – Yoel Rak, Eli Geffen, Ella Been (wszyscy z Uniwersytetu w Tel Awiwie), Juan Luis Arsuaga (Universidad Complutense de Madrid), Assaf Marom (Technion - Izraelski Instytut Technologii) oraz Alon Barash z Uniwersytetu Bar-Ilana – wyjaśniają niezwykły paradoks. Otóż miednica neandertalskiego mężczyzny pod względem budowy bardziej przypomina miednicę współczesnej kobiety niż współczesnego mężczyzny.
Autorzy badań porównali 9 istotnych cech o znaczeniu biomechanicznym u 63 męskich i 28 żeńskich miednic H. sapiens oraz u 2 względnie kompletnych męskich miednic neandertalskich (z Kebary i Sima de los Huesos), uzupełnionych o fragmenty miednicy z La Ferrassie we Francji.
Gdy badane miednice poddano ocenie algorytmu komputerowego – który nie znał ani gatunku, ani płci badanych okazów – klasyfikował miednice neandertalskie jako miednice kobiece i to z ponad 99-procentową pewnością. Z badań wynika, że to nie neandertalski mężczyzna odstaje od reszty. To ewolucja współczesnego mężczyzny poszła w kierunku, w którym nie poszły ani współczesne kobiety, ani neandertalczycy.
Głównym elementem różnicującym jest położenie panewki stawu biodrowego. U mężczyzn H. sapiens jest ona przesunięta wyraźnie do przodu i bliżej środkowej linii ciała. U kobiet H. sapiens i neandertalczyków jest bardziej z tyłu. Zdaniem autorów badań, taka pozycja została odziedziczona po wcześniejszych gatunkach ludzi. A skoro panewka jest przesunięta, to i mniejsza odległość między panewką a spojeniem łonowym. Stąd gałąź górna kości łonowej u współczesnych mężczyzn jest krótka i gruba, a u kobiet i neandertalczyków – długa i cienka. Z tej jednej zmiany – przesunięcia panewki – biorą się też inne różnice w budowie miednicy.
Dlaczego jednak doszło do przesunięcia panewki? Rak i jego zespół wyjaśniają to biomechaniką kodu. Tak zbudowana miednica lepiej amortyzuje chód, ponadto prowadzi do lepszego rozciągnięcia mięśni zginających udo. Taki układ zmniejsza koszt energetyczny kolejnych kroków, łagodzi obciążenie stawów, co przynosi korzyści przy pokonywaniu długich dystansów. Jednocześnie przeniesienie obciążenia bardziej do przodu spowodowało, że musiało dojść do pogrubienia górnej gałęzi kości łonowej.
Rozwiązanie takie ma jednak swoją cenę. Zmiana jest korzystna dla amortyzacji przy ruchu do przodu, ale zmniejsza zdolność mięśni do stabilizowania miednicy w płaszczyźnie bocznej.
Pozostaje więc pytanie, dlaczego ewolucja miednicy kobiet nie poszła tą samą drogą. I na nie autorzy odpowiadają. Ewolucja miednicy kobiet podlega bowiem ograniczeniom, jakich nie zna miednica mężczyzn. Miednica kobiet nie mogła zmienić się w taki sposób, jak miednica mężczyzn, gdyż doprowadziłoby to do zwężenia kanału rodnego. Z tego zaś wynika, że to nie miednica samic H. sapiens poszerzyła się, by umożliwić poród, a miednica samców zwęziła, by lepiej amortyzować ruch do przodu.
Trzeba tutaj jednak zauważyć, że u współczesnych kobiet wcięcie kulszowe jest znacznie szersze niż u neandertalskich mężczyzn o podobnym ustawieniu panewki. Tutaj mieliśmy do czynienia z osobną presją selekcyjną związaną z rozrodem.
Jeśli hipoteza izraelsko-hiszpańskiego zespołu się potwierdzi, zmieni się obraz tego, co w budowie człowieka jest typowe dla gatunku, a co typowe dla płci danego gatunku. Skrócenie i pogrubienie górnej gałęzi kości łonowej, podwyższenie ramy kulszowo-łonowej, uwypuklenie talerzy biodrowych i przesunięcie stawów biodrowych bliżej środka ciała byłoby zatem dość późną zmianą ewolucyjną, do której doszło po oddzieleniu się neandertalczyków i H. sapiens, która zaszła wyłącznie u mężczyzn H. sapiens.
Komentarze (0)