Neandertalczycy weszli w głąb Półwyspu Arabskiego?
Neandertalczyków kojarzymy przede wszystkim z Europą i chłodniejszymi obszarami Azji. Jednak nowe badania sugerują, że około 55 tysięcy lat temu mogli oni dotrzeć do północnej części Półwyspu Arabskiego. Dowodem na to są kamienne narzędzia, których kształt i sposób wykonania bardziej przypominają artefakty ze stanowisk wiązanych z neandertalczykami niż z Homo sapiens.
James Blinkhorn z University of Liverpool i Huw S. Groucutt z Uniwersytetu Maltańskiego oraz ich zespół z Wielkiej Brytanii, Niemiec, Norwegii, Australii, USA i Arabii Saudyjskiej, przyjrzał się bliżej szeroko rozpowszechnionej w środkowym paleolicie technologii lewaluaskiej. Naukowcy zebrali dane dotyczące 704 kompletnych wyrobów z 12 stanowisk z północno-wschodniej Afryki, Arabii i Lewantu, pochodzących z okresu od 100 do 50 tysięcy lat temu. Każdy z nich szczegółowo przeanalizowali, a następnie sprawdzali, co najlepiej tłumaczy różnice między nimi: wiek stanowiska, odległość między stanowiskami, klimat, ukształtowanie terenu, rodzaj surowca, sposób użytkowania stanowiska czy historia zamieszkujących dany region populacji.
Ten ostatni czynnik okazał się najważniejszy. Model statystyczny, trenowany na materiałach przypisywanych H. sapiens i neandertalczykom, w 93% prawidłowo rozpoznał twórców narzędzi. Po treningu i sprawdzeniu modelu, zastosowano go do analizy artefaktów ze stanowisk Jebel Katefeh-1 (JKF-1) oraz Al-Marrat 3 (ALM-3). Twórców tych artefaktów nie znamy.
Szczególnie interesującym przypadkiem jest JKF-1, znajdujące się na pustyni Nefud. Dotychczasowe datowanie artefaktów wskazywało bardzo szeroki zakres, od 90 do 50 tysięcy lat temu. Autorzy badań przeprowadzili datowanie metodą optycznie stymulowanej luminescencji, co pozwoliło zawęzić okres powstania stanowiska na 60–50 tysięcy lat temu. Było więc ono użytkowane na początku bardziej wilgotnego okresu, gdy na dzisiejszej pustyni istniały jeziora.
Gdy zaś model przeanalizował artefakty z JKF-1, mediana prawdopodobieństwa ich neandertalskiego pochodzenia wyniosła 78%. Jedynie cztery z 24 wyrobów uzyskały wynik bardziej zgodny z Homo sapiens, a w przypadku 5 przedmiotów model uznał, że zostały wykonane przez neandertalczyków z ponad 95-procentowym prawdopodobieństwem.
Wyniki z ALM-3 były podobne, jednak tam próbka liczyła jedynie 7 artefaktów, co ogranicza możliwość wyciągania wniosków.
Autorzy badań podkreślają, że nie istnieje „neandertalski” typ badanych narzędzi. Chodzi o statystyczne różnice w kształtach całych grup narzędzi, które widać w określonym miejscu i czasie. Ze wszystkich sprawdzanych przyczyn różnice te najlepiej wyjaśnia historia populacji, prawdopodobnie związana z kulturowym przekazywaniem metod obróbki.
Ważnym elementem jest również wspomniane wcześniej zawężenie datowania. Z zapisu kopalnego wiemy bowiem, że 75–50 tysięcy lat temu neandertalczycy przebywali w Lewancie. Jeśli interpretacja kształtu artefaktów jest poprawna, oznacza to, że część tej populacji mogła wejść głębiej na Półwysep Arabski. Jeśli tak było, zmienia to obraz samych neandertalczyków jako ludzi ograniczonych do obszarów chłodnych. Gatunek ten mógł wykazywać większą elastyczność ekologiczną i funkcjonować daleko na południu.
Ostatecznym potwierdzeniem byłoby znalezienie na terenie Arabii szczątków neandertalczyków. Dotychczas jednak ich nie znaleziono, a w gorącym klimacie słabo zachowuje się też DNA.
Szczegóły badań znajdziemy w artykule Neanderthals in the desert? Population history best explains Middle Palaeolithic technological heterogeneity in Arabia.
Komentarze (0)