Udało się znaleźć wyjątkową księgę. „Amalgest” z dopiskami Galileusza
Kilka tygodni temu Ivan Giuseppe Malara z Uniwersytetu w Mediolanie, przeglądał XVI-wieczną kopię „Almagestu” Klaudiusza Ptolemeusza, gdy dokonał niespodziewanego odkrycia. Na jednej z czystych stron ktoś ręcznie zapisał Psalm 145. „Almagest” to jedno z najbardziej wpływowych dzieł naukowych w historii. Napisany w II wieku przedstawia geocentryczną wizję kosmosu i był podstawowym podręcznikiem astronomii przez 1400 lat. Malara od trzech lat prowadzi badania, których celem jest określenie, w jaki sposób Galileusz studiował „Almagest”, z którego wydania korzystał i jaką rolę odegrała jego lektura w konfrontacji z „O obrotach ciał niebieskich” Kopernika.
Malara chciał zrozumieć te kwestie, gdyż punktem wyjścia do jego badań była – paradoksalna na pierwszy rzut oka hipoteza – że dogłębna znajomość „Almagestu” doprowadziła Galileusza do przyjęcia kopernikańskiego heliocentryzmu. Oba modele kosmosu, mimo iż sprzeczne, dzielą tę samą strukturę matematyczną oraz wiele technik astronomicznych. W tym sensie „Almagest” to rodzaj gramatyki potrzebnej do zrozumienia dzieła Kopernika. Uczony badał więc dostępne we Florencji kopie dzieła Ptolemeusza.
Gdy oglądał książkę wydaną w 1551 roku we Bazylei, która obecnie znajduje się w collezione Magliachechiano w Centralnej Bibliotece Narodowej we Florencji, zauważył liczne notatki wykonane znanym mu charakterem pisma. Charakter pisma jest niezwykle podobny, niemal identyczny, a jeśli chodzi o zawartość notatek, to niektóre z nich natychmiast przywodzą na myśl idee Galileusza, mówi Malara. Zdaniem uczonego zapiski powstały pomiędzy 1589 a 1592 roku, gdy Galileusz wykładał matematykę w Pizie.
Notatki są bardzo techniczne. Galileusz notował przy ustępach dzieła Ptolemeusza, które dotyczyły kwestii technicznych. Starał się zrozumieć, wyjaśnić i doprecyzować niektóre kwestie matematyczne. W jednym miejscu, zamiast polemizować, zamieścił uwagę „tutaj doświadczenie mówi nam coś innego”.
Wspomniany na wstępie Psalm to również ważna wskazówka. Wiemy bowiem, że Galileusz modlił się za każdym razem, gdy siadał do studiowania trudnego tekstu „Amalgestu”. Na innej, nieco starszej, ale również pochodzącej z XVI wieku kopii „Amalgestu” Malara znalazł dopisek, którego autor stwierdził, że Galileusz, przed studiowaniem Ptolemeusza, modlił się do Boga. Znany jest też list z 1673 roku, w którym matematyk Alessandro Marchetti informował odbiorcę, że wielki astronom modlił się za każdym razem, gdy rozpoczynał pracę z „Amalgestem”.
Odkrycie Malary pokazuje nam młodego Galileusza, który nie ukończył jeszcze 30 lat, przy pracy, która z czasem doprowadziła go do odrzucenia modelu geocentrycznego i uznania, że model heliocentryczny lepiej pasuje nawet do matematyki Ptolemeusza.
Biblioteca Nazionale Centrale di Firenza posiada w swoich zbiorach tzw. Fondo Galileiano. To zbiór 347 rękopisów, które trafiły tam w wyniku połączenia z Biblioteca Palatina, do której wcześniej należała kolekcja pism Galileusza, z biblioteką Magliabechiego. Odkrycie w zbiorze Magliabechiego „Almagestu” z osobistymi notatkami Galileusza otwiera nowe perspektywy prowadzenia badań w kolekcji, która dotychczas wydawała się niezwiązana z Galileuszem.
Komentarze (0)