Polscy uczeni udowodnili istnienie półlegendarnego króla. Dowód znaleźli w warstwie śmieci
W 1964 roku Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczęło, pod kierunkiem profesora Kazimierza Michałowskiego, prace archeologiczne w Starej Dongoli na terenie Sudanu. W ostatnich latach informowaliśmy o niezwykle interesujących odkryciach i badaniach tam prowadzonych. Archeolodzy znaleźli pozostałości katedry i tajemnicze pomieszczenia z wyjątkowymi rysunkami, a przyrodnicy prowadzili badania nad nietoperzami. Teraz doktor habilitowany profesor UW Artur Obłuski, doktor Maciej Wyżgoł i magister Tomasz Barański udowodnili istnienie półlegendarnego króla Qašqaša.
Początki Starej Dongoli sięgają V wieku, kiedy między trzecią a czwartą kataraktą powstała cytadela. W VI wieku miasto było już stolicą chrześcijańskiego królestwa Makurii. W VII wieku Makuria oparła się najazdowi muzułmanów, a podpisany wówczas traktat zapewnił względny spokój na kilkaset lat. W XIV wieku Stara Dongola została podbita przez muzułmańskich sąsiadów, Makuria przestała istnieć i rozpoczął się upadek chrześcijańskich państw w Nubii. Między upadkiem średniowiecznej Nubii a egipsko-tureckim podbojem Sudanu w 1820 roku rozciąga się kilkusetletnia luka. W tym czasie Dongola stopniowo islamizowała się i arabizowała, pozostając pod luźnym zwierzchnictwem sułtanatu Sennar — muzułmańskiego państwa ze stolicą w Sennarze. Kto w tym czasie sprawował władzę w Dongoli i jak ją sprawował, pozostawało w dużej mierze nieznane. Źródła pisane z tego obszaru i okresu są wyjątkowo rzadkie.
W latach 2019–2021 w budynku, w którym mieszkał ktoś o wyższym statusie społecznym, znaleziono 23 dokumenty i ich fragmenty. Zostały one przed wiekami potraktowane jak śmieci. Wśród nich trafiono na dokument, dzięki któremu polscy naukowcy udowodnili istnienie półlegendarnego dotychczas władcy, Qašqaša. Napisany po arabsku, skierowany był od Qašqaša do jego podwładnego Khidra. Król każe mu zebrać towary, dostarczyć owcę z jagnięciem i przekazać tkaniny innemu odbiorcy. Niby nic nadzwyczajnego ale to pierwszy bezpośrednio potwierdzający, że Qašqaš istniał.
Król poleca Khidrowi, by – gdy dotrze do niego Muhammad al-Arab – ten wziął od niego trzy jednostki towaru określanego jako ʾRDWYĀT, a w zamian dał mu owcę z jagnięciem. Oddzielnie każe zebrać owcę z jagnięciem od Abd al-Jabira i oddać je ich właścicielowi bez zwłoki. Dokument kończy się słowami: „Nie zwlekaj! To jest moja odpowiedź dla ciebie. Pisał jego skryba Hamad. Pozdrowienie". Na odwrocie, stanowiącym rodzaj dopisku, Qašqaš instruuje Khidra, by przekazał Abd al-Jabirowi trzy jednostki tkaniny bawełnianej — być może nakrycia głowy — i odebrał w zamian wspomniane wcześniej zwierzęta.
Rozkaz nie dotyczy wielkich spraw państwowych. To fragment codziennej administracji królewskiego dworu: zarządzania przepływem towarów, pilnowania zobowiązań, utrzymywania sieci społecznych. Właśnie dlatego jest tak cenny. Pokazuje króla nie jako wojownika z legendy, lecz jako administratora przy pracy. To zaprzeczenie tego, co o królach Nubii pisał w XVI wieku Leo Afrykański — marokański podróżnik i dyplomata, który twierdził, że król Nubii jest zawsze w stanie wojny. Autorzy artykułu przywołują tę uwagę nieprzypadkowo: chcą pokazać króla Nubii przy pracy — nie na wojnie, lecz w codziennym zarządzaniu.
Wymieniane w dokumencie towary mają wymiar polityczny. W przedkolonialnym Sudanie tkaniny były przede wszystkim symbolami statusu i instrumentem zawierania sojuszy. Wymiana darów między władcą a poddanymi była metodą sprawowania władzy i budowania lojalności. Jeśli interpretacja zatartego fragmentu tekstu jako nakrycia głowy jest trafna, symboliczny wymiar transakcji staje się jeszcze wyraźniejszy, w Nubii jedynie władca i najwyższe warstwy społeczne mieli prawo nosić takie nakrycia głowy.
Datowanie dokumentu nie było łatwe. Osiem srebrnych monet odkrytych w tej samej warstwie śmieci pochodzi z czasów sułtana Murada IV (1623–1640), i być może jego następcy Ibrahima (1640–1648). Monety wskazują zatem, że dokumenty trafiły do warstwy najwcześniej w drugiej ćwierci XVII wieku. Analiza radiowęglowa pozwoliła na datowanie warstwy na przełom XVII i XVIII wieku.
Kluczową rolę w datowaniu króla odegrały źródła literackie. Pojawia się w nich postać króla Qašqaša opisanego jako pradziadek szejka Hilaliego. Był on synem i następcą Muhammada ibn Isy Suwara al-Dhababa — jednego z najczcigodniejszych świętych mężów w dziejach Sudanu, zwanego Złotą Bransoletą. Suwar al-Dhabab poślubił wnuczkę Qašqaša. Wiemy, że około 1672 roku grób Suwara al-Dhababa był miejscem kultu. Skoro Qašqaš był ojcem króla Hasana, a ten teściem Suwara, to Qašqaš musiał sprawować władzę najpóźniej we wczesnym XVII wieku, a być może już w drugiej połowie XVI stulecia.
Komentarze (0)