Wargatek bada przyczynowość. Samoświadomość u zwierząt jest powszechna?
Badacze z Uniwersytetu w Osace odkryli, że niewielka ryba – wargatek sanitarnik – bardzo szybko rozpoznaje siebie w lustrze i bada przyczynowość. Wykazuje zatem wyższy poziom inteligencji, który zwykle przypisuje się takim ssakom morskim jak delfiny. Mamy zatem kolejny dowód wskazujący, że zwierzęta są bardziej inteligentne oraz samoświadome, niż chcielibyśmy przyznać.
Już od pewnego czasu wiadomo, że wargatek potrafi rozpoznać się w lustrze. Test z lustrem jest często wykorzystywany do badania samoświadomości u zwierząt. Robi się to, na przykład, umieszczając na ciele zwierzęcia coś, czego nie powinno tam być, chociażby bezzapachowy znak z farby. Jeśli zwierzę, korzystając z lustra, próbuje znak ten usunąć, oznacza to, iż rozpoznaje się w lustrze. Teraz japońscy badacze, na czele których stali Shumpei Sogawa i profesor Masanor Kohda, wykazali coś jeszcze.
Naukowcy zadali sobie pytanie, jak szybko rybka potrafi rozpoznać w lustrze samą siebie. Dotychczasowe eksperymenty zakładały, że zwierzę musi najpierw spędzić wiele dni — a nawet tygodni — przed lustrem, zanim naukowcy w ogóle przeprowadzą właściwy test. Japończycy zmodyfikowali warunki wyjściowe. Zamiast najpierw oswoić rybki z lustrem, a potem nanosić znacznik — odwrócili kolejność. Dziewięciu wargatkom, które nigdy wcześniej nie widziały lustra, wstrzyknięto pod skórę gardła brązową plamkę — marker przypominający pasożyta, widoczny wyłącznie w odbiciu. Następnie po raz pierwszy pokazano im lustro i zaczęto szczegółowo obserwować każdy ruch.
Na początku rybki zachowywały się agresywnie wobec własnego odbicia — atakowały je, jakby naprzeciwko stał rywal. Siedem z dziewięciu zwierząt wykazywało takie zachowania przez czas od pół minuty do ponad pół godziny.
Potem agresja ustępowała miejsca czemuś, co badacze nazwali „testowaniem zależności” — rybki zbliżały się do lustra, przyglądały mu się uważnie, a następnie odpływały, wyraźnie obserwując, jak odbicie powtarza ich ruchy. Zwierzęta najwyraźniej sprawdzały, czy istnieje związek pomiędzy tym, co widzą w lustrze, a nimi samymi.
Wreszcie następował moment przełomowy. Rybki zaczynały skrobać gardłem o kamień na dnie akwarium — próbując usunąć znacznik, który widziały w lustrze na własnym ciele. Sześć z dziewięciu rybek (67%) zachowało się w ten sposób w ciągu zaledwie dwóch godzin od pierwszego kontaktu z lustrem. Niektóre rozpoznały siebie już po trzydziestu minutach.
To świetny wynik. Ludzie, którzy nigdy wcześniej nie zetknęli się z lustrem, rozpoznają się w nim w ciągu kilku minut, co nie jest zaskakujące zważywszy, że ludzie są samoświadomi z lustrem czy bez niego.
Dalej było jeszcze bardziej interesująco. Zwierzęta zaczęły eksplorować właściwości lustra w nowy sposób: podnosiły kawałki krewetki, upuszczały je blisko tafli i obserwowały, jak odbicie powtarza ruch opadającego jedzenia. Zachowanie to badacze zinterpretowali jako aktywne badanie przyczynowości lustra — już nie z pozycji intruza, lecz świadomego obserwatora.
Wyniki badań rzucają nowe światło na debatę o samoświadomości zwierząt. Dotychczas dominowały dwie hipotezy. Według jednej z nich prawdziwa samoświadomość pojawiła się jednorazowo u wspólnego przodka człowieka i małp. Według drugiej, ewoluowała ona stopniowo, od prostszych do bardziej złożonych form.
Autorzy nowych badań proponują inne rozwiązanie. Ich zdaniem samoświadomość jest szeroko rozpowszechniona wśród kręgowców, a test z lustrem nie mierzy jej obecności lub braku, lecz jedynie zdolność do wyrażania jej w konkretnych warunkach. Dlatego też wiele gatunków, które nie zdały testu z lustrem – a są wśród nich świnie, kruki czy makaki – po prostu nie miały warunków do pokazania, że są samoświadome.
Jeśli wargatek — zwierzę z układem nerwowym nieporównywalnie prostszym niż słoń czy delfin — może rozpoznać siebie w lustrze w ciągu pół godziny, to granica między „samoświadomymi” a „nieświadomymi siebie” stworzeniami może być znacznie mniej wyraźna, niż dotąd sądzono. A co za tym idzie — nasze myślenie o tym, które zwierzęta zasługują na ochronę i podmiotowe traktowanie, może wymagać głębokiej rewizji.
Więcej na temat badań: Rapid self-recognition ability in the cleaner fish.
Komentarze (0)