Leczymy dzieci, którym kilka dekad temu nie dało się pomóc. Tak zmieniała się polska hepatologia
Czy i kiedy stosuje się przeszczepienie części wątroby od dawców żywych? Jakie są zalety i wyzwania tej metody?
W Polsce przeszczepienie fragmentu wątroby od dawców żywych u biorców pediatrycznych wykonywane jest m.in. w Instytucie Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka, we współpracy z Kliniką Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – Centralny Szpital Kliniczny przy ul. Banacha 1a.
Przeszczepienie fragmentu wątroby od dawcy żywego stosuje się najczęściej w sytuacjach, gdy dziecko wymaga pilnego przeszczepienia narządu, a czas oczekiwania na narząd od zmarłego dawcy jest zbyt długi. Dotyczy to przede wszystkim przypadków ostrej niewydolności wątroby, kiedy choroba postępuje z zaburzeniami świadomości i krzepnięcia, a rokowanie bez przeszczepienia jest bardzo złe.
W większości przypadków przyczyną ostrej niewydolności wątroby są choroby uwarunkowane genetycznie lub metabolicznie, ale może ona również wystąpić w wyniku infekcji czy zatruć (np. muchomorem sromotnikowym lub lekami). Kolejnym wskazaniem jest przewlekła choroba wątroby z cechami jej niewydolności, gdy wyczerpano inne dostępne metody leczenia.
Istotne znaczenie w transplantacji ma dostępność narządu odpowiedniego dla dziecka. W Polsce nadal potrzebna jest większa świadomość społeczna dotycząca dawstwa narządów. Mimo że obowiązuje zasada zgody domniemanej (brak sprzeciwu wobec pobrania narządów po śmierci w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, co traktuje się jako zgodę na pobranie narządów), w praktyce duże znaczenie ma stanowisko rodziny osoby zmarłej, która może nie wyrazić zgody na pobranie narządów. Szczególnie rzadkie są zgody na pobranie narządów od zmarłych dzieci.
W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera możliwość ofiarowania fragmentu własnej wątroby dziecku przez żywego dawcę. Dawcą jest najczęściej członek rodziny (rodzic lub rodzeństwo). Od zdrowej osoby pobiera się fragment wątroby — najczęściej lewy płat, a dokładniej segmenty II i III (rzadziej IV). Wątroba ma zdolność regeneracji: u dawcy odrasta do niemal pełnej objętości, a u biorcy przeszczepiony fragment również rośnie.
Przeszczepienia od dawców żywych stanowiły ogromny przełom w leczeniu dzieci z marskością wątroby. W IPCZD metoda ta stosowana jest od 1999 roku. Wcześniej dzieci wymagające transplantacji były kierowane do ośrodków zagranicznych, m.in. w Paryżu czy Brukseli, a przeprowadzenie zabiegu było możliwe dopiero po zebraniu przez rodzinę odpowiednich środków finansowych.
Każdy potencjalny dawca przechodzi szczegółową kwalifikację medyczną i psychologiczną. Zatem specyficzną „wartością dodaną” dla dawcy jest bardzo dokładna ocena jego stanu zdrowia. Dodatkowo sam akt dawstwa często wzmacnia więź emocjonalną między dawcą a biorcą.
Do najważniejszych zalet tej metody należą:
- skrócenie czasu oczekiwania na przeszczep,
- możliwość zaplanowania terminu operacji,
- lepsze przygotowanie biorcy (poprawa stanu odżywienia, szczepienia, leczenie),
- wykonanie przeszczepienia w optymalnym momencie, zanim stan dziecka się pogorszy,
- wysoka jakość fragmentu narządu pochodzącego od zdrowego dawcy.
Metoda ta ma jednak również ograniczenia i wyzwania. Kluczowe znaczenie ma odpowiedni dobór wielkości przeszczepianego fragmentu – należy zapewnić bezpieczeństwo dawcy (pozostawiając mu wystarczającą część wątroby), a jednocześnie zagwarantować prawidłowe funkcjonowanie przeszczepu u dziecka.
Dawca musi być szczegółowo poinformowany o potencjalnych powikłaniach chirurgicznych. W literaturze medycznej opisywane są również bardzo rzadkie przypadki zgonów dawców, co wymaga pełnej, świadomej i dobrowolnej zgody potencjalnego dawcy na udział w procedurze.
Operacja jest technicznie trudniejsza niż przeszczepienie od dawcy zmarłego. Szczególnym wyzwaniem są mała średnice naczyń krwionośnych u dzieci oraz konieczność precyzyjnego zespolenia naczyń i dróg żółciowych.
Należy również podkreślić, że nie każdy potencjalny dawca zostaje ostatecznie zakwalifikowany do zabiegu. Przyczyną mogą być zarówno czynniki psychologiczne, jak i medyczne, np. anomalie anatomiczne naczyń czy inne przeciwwskazania zdrowotne.
Komentarze (0)